Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ.

Από το πρακτικό της με αριθμό 6/21-3-2019 τακτικής συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου Μαραθώνος

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Έγκριση πρακτικού παρακολούθησης τελικής έκθεσης ερευνητικού έργου ” Ερευνα των Περιβαλλοντικών και Κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων από την Εγκατάσταση του ΧΥΤΑ Γραμματικού.

Στο Μαραθώνα και στην αίθουσα Δημοτικού Συμβουλίου εντός των εγκαταστάσεων της Αφετηρίας Μαραθωνίου Δρόμου, την 21Η Μαρτίου έτους 2019, ημέρα της εβδομάδας Πέμπτη και ώρα 18.00 μ.μ., ήλθε σε τακτική συνεδρίαση, το Δημοτικό Συμβούλιο Μαραθώνος, σύμφωνα με το άρθρο 67 του Ν. 3852/2010, καθώς και την υπ΄αριθμ 5275/15-3-2019 πρόσκληση του Προέδρου κ. Αιμίλιου Ρείσογλου. Και αφού διαπιστώθηκε ότι υπάρχει νόμιμη απαρτία, δεδομένου ότι σε σύνολο τριάντα τριών (33) μελών βρέθηκαν παρόντα είκοσι πέντε (25) μέλη.

  1. ΡΕΙΣΟΓΛΟΥ ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΔΣ 2. ΝΗΣΙΩΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αντιδήμαρχος (απών στο 17ο τακτικό θέμα) 3. ΛΑΣΚΟΣ ΑΡΓΥΡΗΣ Αντιδήμαρχος 4. ΖΑΓΑΡΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Αντιδήμαρχος (απών στο 17ο τακτικό θέμα) 5. ΘΑΝΑΣΙΑΣ ΒΑΙΟΣ Αντιδήμαρχος 6. ΛΑΣΚΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 7. ΓΕΩΡΓΑΤΟΣ ΜΑΝΩΛΗΣ Δημοτικός Σύμβουλος 8. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΡΙΖΟΥ Δημοτικός Σύμβουλος 9. ΑΣΤΡΙΝΑΚΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 10. ΣΤΑΜΟΥ ΠΕΤΡΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος (απών στο 17ο τακτικό θέμα) 11. ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ Δημοτικός Σύμβουλος 12. ΛΑΜΠΑΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δημοτικός Σύμβουλος (απών στο 17ο τακτικό θέμα) 13. ΣΤΑΜΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 14. ΚΟΡΟΒΕΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ δημοτικός σύμβουλος 15. ΚΟΚΚΙΝΟΥ –ΑΣΛΕΥ ΣΟΦΙΑ Δημοτικός Σύμβουλος 16. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ ΠΕΤΡΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 17. ΛΙΒΑΘΙΝΟΣ ΣΠΥΡΟΣ Δημοτικός σύμβουλος 18. ΤΣΙΡΚΑΣ ΣΤΕΡΓΙΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος (απών στο 17ο τακτικό θέμα) 19. ΤΣΙΡΚΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 20. ΠΑΠΠΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ Δημοτικός Σύμβουλος 21. ΙΩΝΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ δημοτικός σύμβουλος 22. ΜΠΟΥΣΟΥΛΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Δημοτικός Σύμβουλος (απών στο 17ο τακτικό θέμα) 23. ΜΕΓΑΓΙΑΝΝΗΣ ΑΔΑΜ Δημοτικός Σύμβουλος 24. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 25. ΜΥΛΩΝΑ ΣΤΑΜΑΤΙΑ Δημοτικός Σύμβουλος
  2. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Δημοτικός σύμβουλος 27. ΜΠΑΙΡΑΚΤΑΡΗΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 28. ΚΑΚΑΡΗ ΔΗΜΗΤΡΑ Δημοτικός Σύμβουλος 29. ΣΤΑΥΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ – ΚΑΤΣΑΡΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Δημοτικός Σύμβουλος 30. ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΚΑΛΛΙΟΠΗ Δημοτικός Σύμβουλος 31. ΔΕΛΑΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 32. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 33. ΣΩΤΗΡΙΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος
    Απών ο Δήμαρχος Ηλίας Ψηνάκης, ο οποίος προσκλήθηκε με τις νόμιμες διατάξεις. Ο Πρόεδρος Δ.Σ, διαπιστωμένης της απαρτίας, κήρυξε την έναρξη της τακτικής Συνεδρίασης. Επίσης ψηφίστηκε η συζήτηση και ψήφιση εννέα εηδ θεμάτων, των οποίων το κατεπείγον δικαιολογήθηκε και ψηφίστηκε πλήρως από τα μέλη του Δ.Σ. Στη συνέχεια ο Πρόεδρος κ. Αιμίλιος Ρείσογλου, έδωσε το λόγο στον Αντιδήμαρχο κ. Γεώργιο Κοροβέση , ο οποίος εισηγήθηκε το 17 ο τακτικό θέμα, ως εξής: ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ:
    2
    Η Έγκριση πρακτικού παρακολούθησης τελικής έκθεσης ερευνητικού έργου ” Ερευνα των Περιβαλλοντικών και Κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων από την Εγκατάσταση του ΧΥΤΑ Γραμματικού . Κατόπιν ο Πρόεδρος κάλεσε τα μέλη του Δ.Σ. να αποφασίσουν. Τα μέλη του Δ.Σ., έπειτα από διαλογική συζήτηση, και αφού έλαβαν υπόψη την εισήγηση του Αντιδημάρχου αποφασίζουν κατά πλειοψηφία: (μειοψηφούντων των δημοτικών συμβούλων κ.κ.: Α. Παππά, Α. Αστρινάκη) Εγκρίνουν το πρακτικό παρακολούθησης τελικής έκθεσης ερευνητικού έργου ” Ερευνα των Περιβαλλοντικών και Κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων από την Εγκατάσταση του ΧΥΤΑ Γραμματικού . Αυτή η απόφαση έλαβε αύξοντα αριθμό 87/2019. Αφού εξαντλήθηκαν τα θέματα της ημερήσιας διάταξης, λύεται η συνεδρίαση. Γι’ αυτό συντάχθηκε το παρόν πρακτικό και υπογράφεται όπως παρακάτω. Ακριβές απόσπασμα Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΔΣ

ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΡΕΙΣΟΓΛΟΥ

ΤΑ ΜΕΛΗ

  1. ΘΑΝΑΣΙΑΣ ΒΑΙΟΣ Αντιδήμαρχος 2. ΛΑΣΚΟΣ ΑΡΓΥΡΗΣ Αντιδήμαρχος 3. ΖΑΓΑΡΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Αντιδήμαρχος 4. ΑΣΤΡΙΝΑΚΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 5. ΣΤΑΜΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 6. ΓΕΩΡΓΑΤΟΣ ΜΑΝΩΛΗΣ Δημοτικός Σύμβουλος 7. ΤΣΙΡΚΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 8. ΜΕΓΑΓΙΑΝΝΗΣ ΑΔΑΜ Δημοτικός Σύμβουλος 9. ΡΙΖΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ Δημοτικός Σύμβουλος 10. ΛΑΣΚΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 11. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 12. ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ Δημοτικός Σύμβουλος 13. ΚΟΡΟΒΕΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 14. ΚΟΚΚΙΝΟΥ –ΑΣΛΕΥ ΣΟΦΙΑ Δημοτικός Σύμβουλος 15. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ ΠΕΤΡΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 16. ΙΩΝΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Δημοτικός Σύμβουλος 17. ΠΑΠΠΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ Δημοτικός Σύμβουλος 18. ΛΙΒΑΘΙΝΟΣ ΣΠΥΡΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος 19. ΜΥΛΩΝΑ ΣΤΑΜΑΤΙΑ Δημοτικός Σύμβουλος 3

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η παρούσα έκθεση, συντάχθηκε στο πλαίσιο υλοποίησης ερευνητικού έργου από το Τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ. αναφορικά με τη γνωμοδότηση προς τον Δήμο Μαραθώνα αλλά και τους κατοίκους της περιοχής, σχετικά με την αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων από την εγκατάσταση και λειτουργία ολοκληρωμένης εγκατάστασης διαχείρισης αποβλήτων (Ο.Ε.Δ.Α.) Β.Α. Αττικής στην περιοχή «Μαύρο Βουνό» Γραμματικού. Η εν λόγω έκθεση αποτελεί συμβολή της ερευνητικής ομάδας του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στην αντικειμενική επιστημονική ενημέρωση τόσο της Δημοτικής Αρχής Μαραθώνα, όσο και της τοπικής κοινωνίας. Επικεντρώνεται στην αποτίμηση των περιβαλλοντικών και κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων από τη λειτουργία της εν λόγω εγκατάστασης. Δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην οικολογία, το τοπίο , την υδρολογία και τα εδάφη της περιοχής καθώς και στις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις από την εγκατάσταση και λειτουργία του ΧΥΤΑ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ …………… ΣΦΑΛΜΑ! ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΟΡΙΣΤΕΙ ΣΕΛΙΔΟΔΕΙΚΤΗΣ. “ΕΡΕΥΝΑ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΥΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ”……… ΣΦΑΛΜΑ! ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΟΡΙΣΤΕΙ ΣΕΛΙΔΟΔΕΙΚΤΗΣ. “ΕΡΕΥΝΑ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΥΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ”……………………………………………………………………… 5

  1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ …………………………………………………………………………………………………………… 5
  2. ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ……………………………………………………………………………………………… 7
  3. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΑ ΕΔΑΦΗ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΧΥΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ ………………………………………………………………………. 8 3.1 ΣΚΟΠΟΣ……………………………………………………………………………………………………………….. 8 3.2 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ …………………………………………………………………………….. 8 3.3 ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ……………………………………………………. 9 3.4 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ……………………………………………………….. 10
  4. ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Β.Α. ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ “ΜΑΥΡΟ ΒΟΥΝΟ” ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ. ………………………………………. 12 4.1 ΓΕΝΙΚΑ ………………………………………………………………………………………………………………. 12 4.2 ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ………………………………………………………………………………………………. 13 4.3 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΧΕΙΜΑΡΡΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ……………………………………………. 14 4.4 ΜΟΡΦΟΜΕΤΡΙΚΑ ΚΑΙ ΥΔΡΟΓΡΑΦΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ……………………………………………. 14
  5. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ (Ο.Ε.Δ.Α.) Β.Α. ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΤΟΠΙΟ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ «ΜΑΥΡΟ ΒΟΥΝΟ» ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ ………………………………………………………….. 23 5. 1 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ …………………………………………………………….. 23 5.1. 1 ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ………………………………………………………………………………………… 23 5.1. 2 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ …………………………………………………………………………………….. 23 5.1.3 ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ …………………………………………………………………………. 23 5.1.4 ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ……………………………………………………………………………………….. 23 5.1.5 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ – ΧΡΗΣΕΙΣ ΓΗΣ ……………………………………………………………………………….. 25 5.1.6 ΔΙΚΤΥΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ………………………………………………………………………………………. 25 5.2 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ …………………………………………………………………………. 25 5.2.1 ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ …………………………………………………………………………………………………… 25
    4
    5.2.3 ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ …………………………………………………………………………………………………….. 26 5.2.4 ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ – ΖΩΝΕΣ ΕΠΙΡΡΟΗΣ ……………………………………………………………………….. 27 5.2.5 ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ …………………………………………………………………………………………… 27 5.3 ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΠΙΟΥ ……………………………………………………………………………………………….. 27 5.3.1 ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ……………………………………………………………………………………… 27 5.3.1.1 ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΙΟΥ …………………………………………………………………………………. 27 5.3.2 ΟΠΤΙΚΗ Η ΑΝΤΙΛΗΠΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ……………………………………………………………………. 28 5.3.2.1 ΣΤΑΘΕΡΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ……………………………………………………………………… 28 5.3.2.2 ΜΕΤΑΒΛΗΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΙΟΥ …………………………………………………………………. 28 5.3.3 ΟΠΤΙΚΗ ΤΡΩΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ……………………………………………………………………… 28
  6. ΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ……………………………………………………………………………………………. 28 6.1 Η ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ ΚΑΙ ΑΔΕΙΟΔΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΧΥΤΑ. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΤΙΘΕΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΕΝΩΣΙΑΚΟ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. ………………………………………………………. 28 6.2 Η ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΡΕΜΑΤΩΝ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΕΝΩΣΙΑΚΟ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ. ………………………………. 29
  7. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΥΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ …. 30
  8. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Ο.Ε.Δ.Α., Β.Α. ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ “ΜΑΥΡΟ ΒΟΥΝΟ” ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ …………………… 32 ΜΕΡΟΣ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ …………………………………………………………………………………… 32 8. 1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ……………………………………………………………………………………… 32 8.1.1 ΧΩΡΟΙ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΤΑΦΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ (ΧΥΤΑ) …………………………………………….. 32 8.1.2 Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ – ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ………………………………………………. 33 ΠΙΝΑΚΑΣ 6. ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ………………………………………………. 33 8.1.3 ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ – ΦΥΣΙΚΑ – ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. ………………………………………………… 34

ΜΕΡΟΣ Β. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ …………………………………………………………………….. 35 8. 3. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ …………………………………………………………………………………….. 35 8. 3.1 ΓΕΝΙΚΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ Χ.Υ.Τ.Α.35 8.3.2 ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΩΝ Χ.Υ.Τ.Α. ………………………………………………………. 36 8.3.2.1 ΘΕΩΡΙΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΩΝ ……………………………………………………………………………… 36

ΜΕΡΟΣ Γ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΩΝ ΧΥΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ ……………………………………. 37 8. 4. ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ Χ.Υ.Τ.Α. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ (ΚΟΣΤΟΣ) ……………………… 37 8.4.1 ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ………………………………………………………………………… 38 8.4.1.1 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΒΙΟΑΕΡΙΟΥ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΟΥ …………………………….. 39 8.4.2 ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΝΕΡΟ ………………………………………………………………. 40 8. 4.2.1. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ………. 41 8.4.3 ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΕΣ …………………………………………………………. 41 8.4.3.1 ΟΧΛΗΣΕΙΣ ……………………………………………………………………………………………………… 41 4.3.1.1 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΟΣΤΟΥΣ ΟΧΛΗΣΕΩΝ ………………………….. 42 8.4.3.2 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ………………………………………………… 43 8.4.3.3 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΓΗΣ ……………………………………………………………………………… 43 8.4.3.4 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥΣ ΡΥΠΟΥΣ ΧΥΤΑ ………………….. 43 8.4.3.4.1 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΧΥΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ
………………………………………………………………………………………………………………………………. 43 8.5. ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΕΣ (ΟΦΕΛΟΣ) …………………………………………………………………… 43 8.5.1 ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΒΙΟΑΕΡΙΟΥ (ΜΕΘΑΝΙΟΥ) ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ …………………………………………….. 44 8.5.1.1 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗΣ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ………………………………………… 44 8.5.2 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΘΕΣΕΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ………………………………………………………………… 44 8.5.3 ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΠΟΛΥΤΙΜΩΝ ΥΛΙΚΩΝ/ΠΟΡΩΝ – ΜΕΙΩΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΠΡΟΣ ΑΠΟΘΕΣΗ … 44 8.5.4 ΣΥΝΟΨΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΩΝ ΧΥΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ …………………………………………. 44 8.6. ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΩΝ …………………………………………………………. 45
5
8.6.1 ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΩΝ …………………………………………………………… 46 8.6.2 ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΩΝ ………………………………………………………………… 47 8.6.3 ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ……………………………………. 47 8.6.4 ΜΕΘΟΔΟΙ ΧΩΡΙΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ ΖΗΤΗΣΗΣ ……………………………………………………………….. 47 8.6.5 ΗΔΟΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ …………………………………………………………………………………….. 48 8.6.6 ΠΙΘΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ……………………………………………………………………………. 48 8.6.7 ΤΕΧΝΙΚΗ ΔΟΣΗΣ – ΑΠΟΚΡΙΣΗΣ …………………………………………………………………………… 49 8.6.8 ΚΟΣΤΟΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Ή ΚΟΣΤΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ……………………………………………… 49 8.6.9 ΚΟΣΤΟΣ ΑΠΟΦΥΓΗΣ ………………………………………………………………………………………….. 49 8.6.10 ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΟΦΕΛΟΥΣ ………………………………………………………………………………….. 50 8.6.11 ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΕΞΟΦΛΗΣΗ …………………………………………………………. 51 9. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ……………………………………………………………………….. 51 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ …………………………………………………………………………………………………………. 53

“ΕΡΕΥΝΑ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΥΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ” 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Τον Ιανουάριο του 2018 και συγκεκριμένα στις 25/1/2018, υπογράφηκε προγραμματική Σύμβαση μεταξύ του Δήμου Μαραθώνα και του ΕΛΚΕ του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης για την υλοποίηση του ερευνητικού Έργου “Έρευνα των περιβαλλοντικών και κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων από την εγκατάσταση του ΧΥΤΑ Γραμματικού” με επιστημονικά υπεύθυνο τον καθηγητή του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Θεοχάρη Ζάγκα. Για το σκοπό αυτό συστάθηκε κατά τρόπο ουσιαστικό και απέριττο ερευνητική ομάδα αποτελούμενη από τους:

  • Θεοχάρη Ζάγκα, Καθηγητή Δασοκομίας ( Δασ. Οικολογία – Εφ. Δασοκομία) Επιστημονικά Υπεύθυνο.
  • Δημήτριο Στάθη, Καθηγητή Υδρομετεωρολογίας και Ορεινής Υδρονομικής.
  • Αθανάσιο Παπαϊωάννου, Αν. Καθηγητή Δασικής Εδαφολογίας.
  • Μάριο Τρίγκα, Επ. Καθηγητή Δασικής Οικονομικής.
  • Αγγελική Καλλία, Δρα Νομικό και
  • Θεοδώρα Ζάγκα, MLA Γεωπόνο (Αρχιτέκτονα Τοπίου). Η ερευνητική ομάδα είναι γνώστης του όλου θέματος αλλά και των συνθηκών της περιοχής αφού τον Σεπτέμβριο του 2016 επισκέφθηκε επί διήμερο την περιοχή του ΧΥΤΑ και αφενός διερεύνησε τις διαμορφωθείσες συνθήκες, αφετέρου ενημερώθηκε από εκπροσώπους του Δήμου Μαραθώνα και άλλων τοπικών συλλογικοτήτων. Μετά την υπογραφή της Προγραμματικής Σύμβασης, μέλη της ερευνητικής ομάδας επισκέφθηκαν διαδοχικά την περιοχή έρευνας και συνέλλεξαν με επιτόπιες μετρήσεις, παρατηρήσεις και φωτογραφήσεις το απαιτούμενο για τη έρευνα υλικό. Αντικείμενο της παρούσας έρευνας είναι η εκτίμηση των περιβαλλοντικών και κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων από την εγκατάσταση και λειτουργία του ΧΥΤΑ Γραμματικού. 6
    Ιστορικό του έργου Στις 5/12/2003 αδειοδοτήθηκε με Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) το έργο “ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ (Ο.Ε.Δ.Α.) ΒΟΡΕΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΜΑΥΡΟ ΒΟΥΝΟ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ”. Το έτος 2009 ξεκίνησε η υλοποίησή του από την Κοινοπραξία των Εταιρειών «ΛΑΜΔΑ ΤΕΧΝΙΚΗ Α.Ε. – ΗΛΕΚΤΩΡ Α.Ε. – ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Α.Τ.Ε.Ε.». Το εν λόγω έργο περιλαμβάνει ΧΥΤΑ δυναμικότητας 127.500 τ. ανά έτος και για 20 έτη, μονάδα επεξεργασίας σύμμεικτων απορριμμάτων 127.500 τ. ανά έτος, μονάδα κομποστοποίησης προδιαλεγμένων οργανικών, δυναμικότητος 40.000 τ. ανά έτος, και Κέντρο Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (Κ.Δ.Α.Υ.), δυναμικότητας 40.500 τ. ανά έτος. Μετά από έντονες και διαρκείς διαμαρτυρίες των κατοίκων της περιοχής εκδόθηκε η υπ’ αριθμ. 634/7-3-2014 Πράξη Βεβαίωσης Παράβασης των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος, με την οποία διαπιστώθηκαν και βεβαιώθηκαν έξι (6) συνολικά περιβαλλοντικές παραβάσεις, και πιο συγκεκριμένα: 1) η εκτέλεση έργων σε έκταση από την οποία διέρχεται υδατόρεμα χωρίς προηγούμενη οριοθέτηση και άδεια, 2) η απόθεση υλικών – προϊόντων εκσκαφής σε μη εγκεκριμένες θέσεις, 3) η απόληψη αργιλικού υλικού για την κατασκευή του γεωλογικού φραγμού του Χώρου Υγειονομικής Ταφής από μη αδειοδοτημένους περιβαλλοντικά χώρους, 4) η πλημμελής προστασία της συνθετικής γεωμεμβράνης από τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες, 5) η κατασκευή της μονάδας επεξεργασίας υγρών αποβλήτων σε άλλη θέση από την προβλεπόμενη στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) του έργου, και 6) η υπέρβαση των κλίσεων των πρανών του Χώρου Υγειονομικής Ταφής. Η Ειδική Γραμματεία Υδάτων, με την υπ’ αριθμ. 340/29-4-2014 γνωμοδότησή της, αποφαίνεται ότι “υφίσταται ένα (σχετικά) ασήμαντο ρέμα εντός της Ο.Ε.Δ.Α. Γραμματικού “. Ακολουθεί η υπ’ αριθμ. 1366/30–05–2014 Απόφαση της Ε.Υ.Ε.Π., τμήμα Α΄, με «Εισήγηση επιβολής προστίμου στην Περιφέρεια Αττικής (αρ. πρωτ. ΕΓΥ 558/ 03- 06- 2014), ύψους 166.550 € στην Ανάδοχο και στην Περιφέρεια, αλλά και το Έγγραφο της Περιφέρειας με Αρ. Πρωτ. 114080/ 04-06-2014, με θέμα «Ενημέρωση σχετικά με το έγγραφο του Γενικού Επιθεωρητή Περιβάλλοντος επιβολής προστίμου για την ΟΕΔΑ στο Γραμματικό», προς τον Υπουργό ΠΕΚΑ και τον Ειδικό Γραμματέα Υδάτων, με το οποίο ζητείται μα μην επιβληθεί πρόστιμο. Επί του εγγράφου αυτού, η Ειδική Γραμματεία Υδάτων απαντά αυθημερόν δια του υπ’ αριθμ. 563/4-6-2014 προς την Ε.Υ.Π.Ε., και ζητά να επανεξετάσει τον φάκελο της υπόθεσης για την επιβολή προστίμου, αφού ληφθεί υπόψη η «γνωμοδότησή» της. Ακολούθως, εξεδόθη η υπ’ αριθμ. 3561/2014 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την οποία κρίθηκε ότι «δεν υπάρχει ρέμα» μέσα στον χώρο του Ο.Ε.Δ.Α. Γραμματικού καθώς και ότι το έδαφος «δεν είναι υδατοπερατό». Μετά την απόφαση του ΣτΕ, εξεδόθη η υπ’ αριθμ. 164/21-1-2015 τροποποιητική Πράξη Βεβαίωσης Παράβασης των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος, με την οποία, παραμένουν βεβαιωμένες όλες οι προαναφερθείσες και μη καλυπτόμενες από το δεδικασμένο της υπ’ αριθμ. 3561/2014 απόφασης του ΣτΕ παραβιάσεις, και πιο συγκεκριμένα: 1) η απόθεση υλικών – προϊόντων εκσκαφής σε μη εγκεκριμένες θέσεις, 2) η απόληψη αργιλικού υλικού για την κατασκευή του γεωλογικού φραγμού του Χώρου Υγειονομικής Ταφής από μη αδειοδοτημένους περιβαλλοντικά χώρους, 3) η πλημμελής προστασία της συνθετικής γεωμεμβράνης από τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες, 4) η κατασκευή της μονάδας επεξεργασίας υγρών αποβλήτων σε άλλη θέση από την προβλεπόμενη στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) του έργου, και 5) η υπέρβαση των κλίσεων των πρανών του Χώρου Υγειονομικής Ταφής. Κατόπιν αυτών, με την υπ’ αριθμ. 240/ 29-01-2015 εισήγηση της ΕΥΕΠ προτάθηκε η επιβολή μικρότερου προστίμου. Τέλος, στις 23-1-2015 ο Υφυπουργός Οικονομικών παραλαμβάνει έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που ανακοινώνει την απένταξη του έργου από τον προγραμματισμό του Ταμείου Συνοχής και τη δέσμευση και επιστροφή της χρηματοδότησής του, ενώ το ως άνω έργο χαρακτηρίζεται ως μη επιλέξιμο και ως αντικείμενο στο κοινοτικό περιβαλλοντικό δίκαιο.
    7
  1. ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ

Εικ.1 Πανοραμική άποψη της περιοχής έρευνας.

Η περιοχή έρευνας εντοπίζεται στη θέση ” Μαύρο βουνό” πάνω από τον οικισμό Σέσι Γραμματικού και βρίσκεται εντός της λεκάνης απορροής χειμάρρου έκτασης 1840 στρεμμάτων, η κοίτη του οποίου καταλήγει στον Ευβοϊκό κόλπο, στην παραλία του οικισμού Σέσι. Η περιοχή ανήκει φυτοκοινωνιολογικά στη ζώνη των αειφύλλων πλατυφύλλων και συγκεκριμένα στον αυξητικό χώρο Oleolentiscetum (Ελιάς – Σχίνου) η οποία καλυπτόταν από δάσος Χαλεπίου Πεύκης και καταστράφηκε από τη δασική πυρκαγιά του 2009. Τα σημαντικότερα δενδρώδη είδη είναι: Χαλέπιος Πεύκη Pinus halepensis Αγριελιά Olea europaea var. Silvestris Γκορτσιά Pirus amygdaliformis Χαρουπιά Ceratonia silgua Πλάτανος Platanus orientalis Τα σημαντικότερα θαμνώδη είδη είναι: Σχίνος Pistacia lentiscus Κοκορεβυθιά Pistacia terebinthus Πουρνάρι Quercus coccifera Ασπάλαθος Calycotome vilosa Σπάρτο Spartium junceum Φιλλύκι Phillyrea latifolia Λαδανιά Cistus sp. Κουμαριά Arbutus unedo Γλιστροκουμαριά Arbutus adrachne

Εικ.2 Είδος ορχιδέας που εντοπίστηκε στην περιοχή έρευνας.

Τα εδάφη της είναι σχετικά φτωχά όπως και η πλειονότητα των εδαφών της Αττικής, τίμημα των πρώιμων πολιτισμών που αναπτύχθηκαν σε αυτή (αρχαιολογικός χώρος Ραμνούντα).
8
Εδράζονται επί μαρμαρυγιακών ασβεστιτικών και χλωριτικών σχιστολίθων με χαλαζιακές παρεμβολές και κροκαλοπαγή μικρού πάχους με μεγάλη διακύμανση. Το ανάγλυφο της περιοχής είναι σχετικά έντονο αποτελούμενο από βαθιές χαραδρώσεις και ράχες, με ισχυρές σχετικά κλίσεις κοντά στις κοίτες των ρεμάτων.

Με βάση τα στοιχεία από τον μετεωρολογικό σταθμό του Τατοΐου και για παρατηρήσεις της περιόδου 1958-2011, σύμφωνα με την ταξινόμηση κατά Koeppen το κλίμα της περιοχής Γραμματικού ανήκει στην κατηγορία Csa, δηλαδή στον Μεσογειακό τύπο κλίματος με θερμό θέρος (συνήθως της ενδοχώρας). Το μέσο ετήσιο ύψος των κατακρημνισμάτων ανέρχεται στα 450,6 mm με κύριο μέγιστο τον μήνα Δεκέμβριο (83,9 mm). Ο ξηρότερος μήνας του έτους είναι ο Αύγουστος (6,0 mm). Η μέση ετήσια θερμοκρασία για το ίδιο χρονικό διάστημα ανέρχεται στους 16,5 C° με ψυχρότερο μήνα τον Ιανουάριο (7,5 C°) και θερμότερο τον Ιούλιο (26,9 C°). Η μέση ελάχιστη θερμοκρασία είναι 10,5 και η μέση μέγιστη 21,5 C°. Άλλο χαρακτηριστικό του κλίματος της περιοχής του Γραμματικού και γενικότερα της ΒΑ Αττικής είναι η μεγάλη ραγδαιότητα των βροχοπτώσεων. Από τις όμβριες καμπύλες διάρκειας – έντασης – περιόδου επαναφοράς με βάση τις παρατηρήσεις από τον μετεωρολογικό σταθμό Τατοΐου της Ε.Μ.Υ. προκύπτει ένταση 56 mm/h, για ωριαίας διάρκειας βροχή με περίοδο επαναφοράς τα 100 χρόνια, που χρησιμοποιείται στην υδρονομική πράξη.

Το τοπίο της περιοχής παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον από πλευράς αισθητικής και έχει να κάνει με τις έντονες πτυχώσεις του εδάφους (ράχες- ρέματα) με την ποικιλομορφία της φυσικής βλάστησης (Χαλέπιος πεύκη- Αείφυλλα και φυλλοβόλα πλατύφυλλα) με τις δαντελωτές ακτές κατά μήκος του Ευβοϊκού, με τη θέα στις αντίπερα ακτές της Εύβοιας και το γαλάζιο του νότιου Ευβοϊκού με τους γραφικούς οικισμούς της εγγύς και ευρύτερης περιοχής (Σέσι, Βαρνάβας, Γραμματικό) και με τα στοιχεία του πρότερου και νυν πολιτισμού (αγροί, λιβάδια, δρόμοι, μονοπάτια, πηγάδια, εξωκλήσια κ.λ.π.). 3. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΣΤΑ ΕΔΑΦΗ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΧΥΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ 3.1 Σκοπός Αντικείμενο αυτής της εδαφολογικής έρευνας είναι η μελέτη και η εκτίμηση των πιθανών επιπτώσεων στις ιδιότητες και στη συμπεριφορά των εδαφών της ευρύτερης περιοχής, κατά το στάδιο λειτουργίας του ΧΥΤΑ Γραμματικού στη θέση «Μαύρο βουνό-Γραμματικού».

3.2 Περιγραφή περιοχής έρευνας

0 5 10 15 20 25 30 35 40 45
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90
Ι Φ Μ Α Μ Ι Ι Α Σ Ο Ν Δ
θερμοκρασία αέρα (0C)
κατακρημνίσματα (mm)
μ ή ν ε ς
ομβροθερμικό διάγραμμα Μ.Σ. Τατοίου (υψ.=245 m) περίοδος 1958-2011

9

Εικ.3 Άποψη πλαγιάς σε άμεση γειτνίαση με τον χώρο του ΧΥΤΑ.

Το γεωλογικό υπόβαθρο της περιοχής εγκατάστασης του ΧΥΤΑ Γραμματικού αποτελείται κυρίως από μαρμαρυγιακούς, ασβεστιτικούς και χλωριτικούς σχιστόλιθους, με ενστρώσεις λευκών και κυανών μαρμάρων καθώς και μαρμάρων με χαλαζιακές παρεμβολές και κροκαλοπαγή μικρού πάχους που παρουσιάζουν μεγάλη διακύμανση στο πάχος τους. Σύμφωνα με τη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, η θέση του ΧΥΤΑ βρίσκεται σε μικρή μισγάγγεια, χωρίς ανάντη λεκάνη απορροής με μέση κλίση της τάξης του 30%. Ο κύριος αποδέκτης των επιφανειακών νερών του χώρου είναι το ρέμα περιοδικής ροής του οποίου η κύρια και διαμορφωμένη κοίτη βρίσκεται σε απόσταση 300 m από το όριο του χώρου και απολήγει στη θάλασσα. Ο πλησιέστερος προς τον ΧΥΤΑ οικισμός είναι το Σέσι, σε απόσταση 1,8 χιλιόμετρα. Επιπλέον, η θέση που βρίσκονται οι εγκαταστάσεις του ΧΥΤΑ Γραμματικού ανήκει σε ευρύτερη περιοχή η οποία έχει κηρυχθεί αναδασωτέα λόγω καταστροφής από πυρκαγιά η οποία κατέστρεψε μεγάλο τμήμα της λεκάνης απορροής που ανήκει ο ΧΥΤΑ. 3.3 Δειγματοληψία και εργαστηριακές αναλύσεις Για τις ανάγκες της έρευνας ελήφθησαν επιφανειακά εδαφικά δείγματα από διάφορα σημεία στη λεκάνη απορροής του ρέματος με σκοπό να προσδιορισθούν οι φυσικές και οι χημικές ιδιότητες των εδαφών. Τα δείγματα εδάφους μεταφέρθηκαν για αναλύσεις, στο Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας του τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ.. Μετά από την ξήρανσή τους σε συνθήκες περιβάλλοντος, διάσπαση των συσσωματωμάτων και κοσκίνισμα με κόσκινο οπών διαμέτρου 2 mm, χρησιμοποιήθηκαν για τις εδαφολογικές αναλύσεις. Η μηχανική ανάλυση των δειγμάτων έγινε με τη μέθοδο του υδρομέτρου του Bouyoucos. Ο προσδιορισμός της αντίδρασης του εδάφους (pH) έγινε ηλεκτρομετρικά σε αιώρημα εδάφους – νερού σε αναλογία 1:1. Ο προσδιορισμός του οργανικού C έγινε με τη μέθοδο της υγρής οξείδωσης. Το N προσδιορίσθηκε με την μέθοδο Kjeldahl. Για τον υπολογισμό του P χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος Olsen και ο προσδιορισμός του εκχυλίσιμου Ρ έγινε με τη μέθοδο του μπλε του σουλφομολυβδαινικού αμμωνίου. Τα εναλλακτικά κατιόντα προσδιορίσθηκαν μετά από εκχύλιση 10 g εδάφους με διάλυμα CH3COONH4 1N, pH 7. Τα αποτελέσματα των αναλύσεων (πίνακες 1,2,3) έδειξαν ότι πρόκειται για εδάφη όξινα με μέτρια μηχανική σύσταση και κατά συνέπεια διαπερατά, φτωχά σε οργανική ουσία, άζωτο, φώσφορο και κάλιο ενώ είναι μετρίως εφοδιασμένα σε ασβέστιο μαγνήσιο και νάτριο. Πίνακας 1. Εδαφοτομή 1. pH, μηχανική σύσταση και χημικές ιδιότητες του εδάφους στο άνω 1/3 της λεκάνης απορροής
10
Μηχανική σύσταση % Εναλλακτικά cmol/kgr
Βάθος pH Άμμος
Ιλύς Αργιλ. Χαρ .
C% Οργ.%
N %
P mg/100g Ca Mg K Na 0-10 5,13 54,95 23,92 21,13 SCL 1,56 2,69 0,08 0,75 8,04 1,2 7 0,24 0,3 3 10-20 5,34 58,86 20,47 20,67 SCL 1,33 2,29 0,05 0,84 7,22 1,1 9 0,22 0,1 9 20-40 5,83 53,22 24,86 21,92 SCL 0,43 0,74 0,02 0,60 6,68 1,1 2 0,12 0,2 5 40-60 5,71 43,86 27,79 28,35 SCL 0,31 0,53 0,02 0,55 7,26 2,5 7 0,11 0,2 7

Πίνακας 2. Εδαφοτομή 2. pH, μηχανική σύσταση και χημικές ιδιότητες του εδάφους στο μέσο της λεκάνης απορροής. Μηχανική σύσταση % Εναλλακτικά cmol/kgr
Βάθος pH Άμμος
Ιλύς Αργιλ. Χαρ .
C% Οργ.%
N %
P mg/100g Ca Mg K Na 0-10 5,31 37,71 39,36 22,93 L 3,39 4,13 0,15 1,20 9,72 1,6 9 0,47 0,3 9 10-20 5,75 50,65 31,36 17,99 SL 1,47 2,54 0,10 0,85 5,59 0,7 6 0,38 0,2 5 20-40 5,77 56,83 27,24 15,93 SL 0,82 1,42 0,06 0,70 2,82 1,0 1 0,31 0,3 4 40-60 5,82 54,82 29,25 15,93 SL 0,33 0,58 0,04 0,50 2,83 0,9 8 0,29 0,3 9

Πίνακας 3. Εδαφοτομή 3. pH, μηχανική σύσταση και χημικές ιδιότητες του εδάφους στο κάτω 1/3 της λεκάνης απορροής. Μηχανική σύσταση % Εναλλακτικά cmol/kgr
Βάθος pH Άμμος
Ιλύς Αργιλ. Χαρ .
C% Οργ.%
N %
P mg/100g Ca Mg K Na 0-10 5,52 40,66 30,33 29,01 CL 3,46 5.96 0,18 1,20 4,45 1,3 6 0,45 0,5 6 10-20 4,64 63,13 17,86 19,01 SL 1,38 2,37 0,05 0,40 8,35 0,4 3 0,19 0,6 4 20-40 5,06 58,20 25,03 16,77 SL 0,71 1,22 0,04 0,40 7,29 0,4 9 0,08 0,5 2 40-60 5,25 60,44 22,88 16,68 SL 0,41 0,71 0,03 0,34 7,97 0,8 6 0,17 0,4 9

O μαρμαρυγιακός σχιστόλιθος συνήθως σχηματίζει μέτρια έως ελαφριάς υφής εδάφη, με αυξημένη περιεκτικότητα σε χαλίκια. Η κατηγορία αυτών των εδαφών είναι πλούσια σε άμμο και φτωχά σε άργιλο, είναι συνήθως μικρής παραγωγικότητας καθώς επίσης και μικρής ικανότητας συγκράτησης νερού. Τα πλούσια σε άμμο εδάφη κατατάσσονται στα πολύ ευαίσθητα δασικά εδάφη, χαρακτηρίζονται ως καλώς αεριζόμενα, με μεγάλη ικανότητα απορρόφησης του νερού, χωρίς όμως να έχουν τη δυνατότητα της συγκράτησης και αποθήκευσής του για να το αποδώσουν στη βλάστηση, όταν αυτό χρειάζεται. Σε συνθήκες κανονικής διαχείρισης και προστασίας, αυτά τα εδάφη εμπλουτίζονται με οργανική ουσία τόσο κατά βάθος όσο και στην επιφάνεια του εδάφους, δημιουργώντας ένα στρώμα από οργανικά υπολείμματα που ονομάζεται δασικός τάπητας. Η παρουσία οργανικής ουσίας σε αυτά τα εδάφη, ευνοεί την αύξηση της συγκράτησης νερού και θρεπτικών στοιχείων, ιδιαίτερα όταν αναπτύσσονται δάση κοντά σε κατοικημένες περιοχές, που προστατεύουν από την επιφανειακή απορροή και εφοδιάζουν τις πηγές με καθαρό νερό.

3.4 Επιπτώσεις από τη ρύπανση του εδάφους Η λειτουργία και η διαχείριση των ορεινών εδαφών δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική, χωρίς τη γνώση των φυσικών, βιολογικών και χημικών διεργασιών που διέπουν το έδαφος. Η
11
υποβάθμιση των εδαφών προκλήθηκε στο παρελθόν από άγνοια. Επιβάλλεται λοιπόν σήμερα η γνώση και η εκμετάλλευση των ορεινών εδαφικών πόρων με σύνεση, επειδή αυτοί αποτελούν μέρος του ελληνικού φυσικού οικοσυστήματος.

Εικ.4. Απορρίμματα και μπάζα που εναποτέθηκαν στο ψηλότερο τμήμα της περιοχής έρευνας.

Η διάθεση των απορριμμάτων, ακόμα και των οικιακών, αποτελεί πάντα ένα μεγάλο ζήτημα για τη ρύπανση του εδάφους. Ρύπανση του εδάφους είναι η συγκέντρωση σ’ αυτό ρυπογόνων ουσιών σε τέτοιες ποσότητες, που αλλοιώνουν τη σύστασή του, προκαλούν βλάβες στους οργανισμούς και διαταραχές στα φυσικά οικοσυστήματα. Ένας ρύπος μπορεί να καταλήξει απ’ ευθείας στο έδαφος μετά την παραγωγή του ή να καταλήξει εκεί μέσω του αέρα (αφού η επιφάνεια του εδάφους είναι διαρκώς εκτεθειμένη στους ρύπους που περιέχει η ατμόσφαιρα) ή του νερού (με τη ροή των επιφανειακών νερών ή τη βροχή). Οι επιπτώσεις από τη ρύπανση του εδάφους συνήθως εμφανίζονται αργότερα από τη στιγμή της ρύπανσης αφού κάθε ουσία που διασκορπίζεται στο έδαφος καταλήγει στα τροφικά δίκτυα των οικοσυστημάτων. Προχωρώντας στις τροφικές αλυσίδες, οι ρύποι δημιουργούν το φαινόμενο της βιολογικής συσσώρευσης. Οι οργανισμοί που έχουν απορροφήσει κάποιον ρύπο από το έδαφος, όπως για παράδειγμα ένα φυτό, θα χρησιμοποιηθούν ως τροφή από άλλους οργανισμούς, όπως ένα φυτοφάγο ζώο. Το φυτοφάγο ζώο στη συνέχεια θα καταναλωθεί από ένα σαρκοφάγο ζώο, το οποίο θα συσσωρεύσει το ρύπο στους ιστούς του σε μεγαλύτερες ποσότητες. Τελικά, η ουσία-ρύπος θα συγκεντρωθεί σε ακόμα μεγαλύτερες ποσότητες σε οργανισμούς παμφάγους, που τρέφονται συγχρόνως και με φυτά και με ζώα, όπως ο άνθρωπος. Έτσι, μέσω της τροφικής αλυσίδας, οι ρύποι μεταφέρονται από τα κατώτερα τροφικά επίπεδα στα ανώτερα και η σταδιακή συσσώρευσή τους είναι τόσο μεγαλύτερη όσο το τροφικό επίπεδο είναι υψηλότερο. Τα χημικά στοιχεία που περιέχονται στα οικιακά και τα βιομηχανικά στερεά και υγρά απόβλητα εμφανίζονται στο έδαφος της ευρύτερης περιοχής ενός ΧΥΤΑ, συνήθως, σε μικρές ποσότητες, ενώ σε περιπτώσεις αστοχίας οι ποσότητες αυτές είναι ανεξέλεγκτες και καταστροφικές. Σε κάθε περίπτωση όμως, η είσοδός τους στις τροφικές αλυσίδες και η βιολογική τους συσσώρευση αυξάνει εξαιρετικά την τοξικότητά τους. Έτσι, σε ανώτερους οργανισμούς όπως στον άνθρωπο, σε πολλά θηλαστικά, πουλιά και μεγάλα ψάρια παρατηρούνται συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων ανώτερες κατά χιλιάδες φορές από τις συγκεντρώσεις των ίδιων στοιχείων στο έδαφος. Όπως διαπιστώθηκε από τις εργασίες επιτόπιας καταγραφής των μορφολογικών και φυσιογραφικών παραμέτρων, (αφορά το υψόμετρο, κλίση, έκθεση, μητρικό υλικό- πέτρωμα, διάβρωση, φυσιογραφία του περιβάλλοντος της λεκάνης απορροής και φυτοκάλυψη) που βρίσκονται κατάντη του διαμορφωμένου ΧΥΤΑ και μέσα στη λεκάνη απορροής του ρέματος,
12
η μισγάγγεια του χειμάρρου περιοδικής ροής δεν είναι μικρή. Επιπλέον, με μια προσεκτικότερη παρατήρηση, γίνεται αντιληπτό ότι το ρέμα αποτελεί συνέχεια των εγκαταστάσεων του ΧΥΤΑ Γραμματικού και δεν βρίσκεται σε απόσταση 300 μέτρων, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η περιβαλλοντική μελέτη του έργου. Ακριβέστερα, από τις μακροσκοπικές επιστημονικές παρατηρήσεις πεδίου, διαπιστώθηκε ότι κατά περιόδους ο χείμαρρος έχει σημαντική ροή, κυρίως σε πλημμυρικές καταστάσεις έντονων βροχοπτώσεων, συμπαρασύροντας ταυτόχρονα και φερτά υλικά. Στις θέσεις που καταστράφηκε η υπάρχουσα βλάστηση από την πυρκαγιά του 2009, σήμερα παρουσιάζονται έντονα φαινόμενα τόσο επιφανειακής όσο και αυλακοειδούς διάβρωσης. Η ένταση της διάβρωσης αυξάνεται καθώς απομακρυνόμαστε από τη θέση εγκατάστασης του ΧΥΤΑ, γεγονός που φανερώνει καθαρά την εντονότερη επίδραση των νόμων της φύσης, με τη σημαντική μετακίνηση γόνιμου παραγωγικού εδάφους σε κατώτερες θέσεις και πολλές φορές μέχρι τη θάλασσα. Η φράση που υπάρχει στην περιβαλλοντική μελέτη «χωρίς ανάντη λεκάνη απορροής» δημιουργεί τη λανθασμένη εντύπωση ότι το δυναμικό του εν λόγω χειμάρρου είναι περιορισμένο και πρακτικά αμελητέο. Η πραγματικότητα όμως, είναι εντελώς διαφορετική, αφού η έκταση των 170 στρεμμάτων μαζί με τις διαμορφώσεις και εκχερσώσεις για δρόμους προστασίας και προσπέλασης που καταλαμβάνει ο ΧΥΤΑ, και επιπλέον, μαζί με τους βοηθητικούς χώρους, οι οποίοι εκ των πραγμάτων δεν έχουν την ικανότητα να αποθηκεύσουν το νερό των κατακρημνισμάτων, αποτελούν μια αδιαπέραστη επιφάνεια συγκράτησης νερού, η οποία λειτουργεί σαν δεξαμενή συγκέντρωσης ομβρίων υδάτων, που σε περίπτωση αστοχίας (ένα σύνηθες φαινόμενο των μεσογειακών οικοσυστημάτων), τα αποτελέσματα θα είναι τραγικά. Οι εκσκαφές ορυγμάτων και πρανών κατά την περίοδο διαμόρφωσης του χώρου για την εγκατάσταση του ΧΥΤΑ έχουν επιφέρει σημαντικές διαταραχές στην ισορροπία των εδαφολογικών σχηματισμών, με την εκδήλωση θραύσεων και ολισθήσεων. Από τη λειτουργία ενός ΧΥΤΑ περιμένουμε να παρουσιαστούν γεωλογικές μεταβολές με συμπίεση του εδάφους, αλλαγές στην πυκνότητά του, στην υγρασία και στη στράγγιση. Σε άμεση γειτνίαση με τα έργα και τις δραστηριότητες λειτουργίας του ΧΥΤΑ, ενδέχεται να παρατηρηθούν διαταραχές της χρήσης γης. Η πρακτική λειτουργίας των ΧΥΤΑ έχει αποδείξει σε πολλές περιπτώσεις μέχρι σήμερα, ότι οι χρήσεις γης σαφώς και επηρεάζονται αρνητικά, είτε πρόκειται για ήπιες αγροτικές καλλιέργειες που γειτνιάζουν άμεσα με τον χώρο του ΧΥΤΑ, είτε πρόκειται για περιοχές οι οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ή χρησιμοποιούνται για κατοικίες και γειτνιάζουν με την περιοχή. Η λειτουργία ενός ΧΥΤΑ προκαλεί επίσης στις περισσότερες των περιπτώσεων την παραγωγή στραγγισμάτων, που πρέπει να συλλεχθούν και να υποστούν ειδική επεξεργασία (όχι πάντα με την απαιτούμενη επιτυχία), με δυσμενείς συνέπειες στο έδαφος και στους υπόγειους υδροφορείς της ευρύτερης περιοχής, εντός και πολλές φορές εκτός της λεκάνης απορροής. Λόγω της ευαισθησίας των εδαφών στην υπό έρευνα περιοχή (μικρό βάθος, μεγάλες κλίσεις, γυμνές από βλάστηση θέσεις), αναμένεται διατάραξη της ισορροπίας των εδαφολογικών σχηματισμών και αρνητικές επιπτώσεις χωρίς δυστυχώς τη δυνατότητα αποκατάστασής τους.

  1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Β.Α. ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ “ΜΑΥΡΟ ΒΟΥΝΟ” ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ. 4.1 Γενικά Η εγκατάσταση διαχείρισης αποβλήτων Β.Α. Αττικής στη θέση Μαύρο Βουνό της περιοχής Γραμματικού βρίσκεται στο πάνω τμήμα της κεντρικής κοίτης του ρέματος Σέσι Γραμματικού (Σχ.1). Το ρέμα Σέσι Γραμματικού είναι ένας αυτοτελής χείμαρρος του υδρογραφικού δικτύου της βορειανατολικής Αττικής. Οι χείμαρροι ρέουν σε πολύ μικρές κοιλάδες και σε χαράδρες, έχουν μικρή λεκάνη απορροής και κλίση σχετικά έντονη, στενή κοίτη με σημαντική κλίση πυθμένα, ανώμαλη δίαιτα και δημιουργούν αιφνίδιες και σύντομες πλημμύρες. Στις λεκάνες τους κυριαρχούν τα τμήματα με ημιορεινή, ορεινή και πολύ ορεινή διαμόρφωση. Λεκάνη απορροής ή συλλεκτήρια λεκάνη ενός ρέματος είναι η επιφάνεια του εδάφους, που τροφοδοτεί το ρέμα με νερά και φερτά υλικά.
    13

Σχήμα 1. Η περιοχή έρευνας

Το νερό με την ταχύτητα που έχει καθώς κινείται από τις ορεινές λεκάνες απορροής προς τα κατάντη, αποκτά υποσκαπτική δύναμη και εάν το γεωλογικό υπόθεμα είναι ευάλωτο το υποσκάπτει, αποσπά και μεταφέρει προς τα κατάντη όγκους εδαφικού υλικού και πετρωμάτων, κορμούς δέντρων, κλπ, δηλαδή φερτές ύλες. Ο τρόπος και η διαδικασία κίνησης του απορρέοντος νερού μέσα στη λεκάνη απορροής εξαρτάται από φυσικούς και ανθρωπογενείς παράγοντες. Οι φυσικοί παράγοντες είναι το κλίμα, το ανάγλυφο, η βλάστηση και το γεωλογικό υπόθεμα, ενώ οι ανθρωπογενείς παράγοντες είναι οι δασικές πυρκαγιές, οι εκχερσώσεις, οι καταπατήσεις κοιτών, η αποσπασματική εκτέλεση έργων και τα ακατάλληλα τεχνικά έργα καθώς και οι ρίψεις σκουπιδιών – μπαζών στις κοίτες των ρεμάτων. Τα κατακρημνίσματα αποτελούν τον παράγοντα επίθεσης πάνω στο γεωλογικό υπόθεμα, ενώ η ύπαρξη βλάστησης υδρολογικά έχει προστατευτικό ρόλο. Το ανάγλυφο ασκεί ρυθμιστική επίδραση. Σε ότι αφορά το γεωλογικό υπόθεμα των λεκανών απορροής αυτό διαμορφώνεται από τα πετρώματα που το συγκροτούν. Ο συνδυασμός των παραπάνω παραγόντων σε μια περιοχή διαμορφώνει ένα ιδιαίτερο χειμαρρικό περιβάλλον που καθορίζει τις συνθήκες ροής του νερού. 4.2 Περιοχή έρευνας Η λεκάνη απορροής του ρέματος Σέσι Γραμματικού ορίζεται από τις υψηλότερες θέσεις του υδροκρίτη που βρίσκονται τα υψομετρικά σημεία των Αγίων Θεοδώρων και Μαύρο Βουνό με υψόμετρα 489 και 401 αντίστοιχα. Η κεντρική κοίτη του ρέματος με πορεία βόρεια – βορειανατολική εκβάλει στον Ευβοϊκό κόλπο. Η χειμαρρική ζημιογόνα δράση του ρέματος μεταφέρεται στην αναπτυσσόμενη τουριστικά περιοχή Σέσι Γραμματικού του Δήμου Μαραθώνα.
14

Σχήμα 2. Η λεκάνη απορροής του χειμαρρικού ρέματος Σέσι Γραμματικού 4.3 Περιγραφή Φυσικού Χειμαρρικού Περιβάλλοντος Α. Προσδιορισμός των μορφομετρικών και υδρογραφικών χαρακτηριστικών της λεκάνης απορροής του χειμαρρικού ρεύματος Σέσι Γραμματικού με τη χρήση τοπογραφικών χαρτών.

4.4 Μορφομετρικά και Υδρογραφικά χαρακτηριστικά

Τα στοιχεία της εργασίας συγκεντρώθηκαν τόσο από επιτόπιες παρατηρήσεις, όσο και από τη μελέτη τοπογραφικών, γεωλογικών χαρτών, χαρτών βλάστησης. Με υπόβαθρο τους τοπογραφικούς χάρτες της Γ.Υ.Σ κλίμακας 1:50.000 καθορίστηκε η λεκάνη απορροής του χειμαρρικού ρέματος Σέσι Γραμματικού και εκτιμήθηκαν τα μορφομετρικά και υδρογραφικά χαρακτηριστικά μετά από ψηφιοποίηση με τη βοήθεια του λογισμικού AutoCAD 2010. Για τη σύνταξη μιας υδρολογικής μελέτης είναι απαραίτητο να μελετήσουμε τα μορφομετρικά και υδρογραφικά της χαρακτηριστικά τα οποία επηρεάζουν τον τρόπο και τη διαδικασία κίνησης του νερού. Τα σπουδαιότερα από αυτά είναι : Η έκταση (εμβαδόν) της ορεινής λεκάνης απορροής (F). Είναι ουσιαστικά η επιφάνεια που περικλείεται εντός του υδροκρίτη της. Μορφή λεκάνης απορροής. Το σχήμα της λεκάνης απορροής επηρεάζει την ταχύτητα απορροής. Στρογγυλόμορφες λεκάνες συγκεντρώνουν ταχύτατα το νερό και οδηγούν σε μεγαλύτερες παροχές. Αντίθετα οι επιμήκεις λεκάνες απαιτούν μεγαλύτερο χρόνο συγκέντρωσης του νερού γι’ αυτό και εμφανίζουν μικρότερες παροχές (με τις ίδιες συνθήκες). Βαθμός στρογγυλομορφίας. Δίνεται από τη σχέση : B=F/U Όπου F: είναι το εμβαδόν της λεκάνης σε km2 U: είναι το μήκος του υδροκρίτη σε km Και μονάδα μέτρησης είναι το km Δύο ακόμα δείκτες που μας βοηθούν στον προσδιορισμό και τη μελέτη του σχήματος των λεκανών απορροής. Δείκτης Κυκλικότητας του Miller. Μας δίνει την αναλογία μεταξύ του εμβαδού της λεκάνης απορροής με την υποθετική περιοχή ενός κύκλου ίδιας περιφέρειας με την περίμετρο της λεκάνης απορροής. Παίρνει τιμές από 0,2-0,8. Δείκτης που τείνει στο 0,8 φανερώνει μια σφαιρική λεκάνη απορροής (Miller 1953).

15
όπου: (F) το εμβαδόν της λεκάνης απορροής, (U) η περίμετρός της. Δείκτης επιμήκυνσης λεκάνης. Δίνεται από τον εξής τύπο :

                 Όπου: (F) το εμβαδόν της λεκάνης απορροής και (Lb) το μέγιστο μήκος της λεκάνης απορροής. Ο τύπος δίνει πάντα αποτελέσματα που ποικίλουν από 0,4-1. Όσο περισσότερο τείνει ο δείκτης στη μονάδα τόσο πιο στρογγυλόμορφες είναι οι λεκάνες. Αντίθετα όσο τείνει στο 0,4 τόσο πιο επιμήκεις είναι οι λεκάνες (Schum 1956).         Υψομετρία λεκάνης απορροής. Το ελάχιστο υψόμετρο (Hmin) (στα πλαίσια μιας υδρολογικής μελέτης) προσδιορίζεται, κατά Στεφανίδη (2010), από τον τοπογραφικό χάρτη μετά την χάραξη του υδροκρίτη και τον σχηματισμό της επιφάνειας απορροής, και είναι το υψόμετρο που επικρατεί στην περιοχή της εξόδου του χειμαρρικού ρεύματος στην πεδινή περιοχή. Το μέγιστο υψόμετρο (Hmax) είναι το μεγαλύτερο που επικρατεί στην περιοχή της λεκάνης απορροής και συνήθως βρίσκεται επί του υδροκρίτη της. Το μέσο υψόμετρο (Hmed) εκφράζει το υψόμετρο του γεωμετρικού κέντρου της λεκάνης απορροής και προσδιορίζεται με την εφαρμογή του παρακάτω τύπου : 

Όπου Hmed : το μέσο υψόμετρο λεκάνης (km) Li: το μήκος μιας χωροσταθμικής καμπύλης Hi: το υψόμετρο της ανωτέρω χωροσταθμικής Το μέγιστο χειμαρρικό υψόμετρο (Ηx): αποτελεί ουσιαστικά το υψόμετρο εκείνο στο χώρο μιας λεκάνης απορροής πάνω από το οποίο περιλαμβάνεται μια έκταση ίση με το 3-5% του εμβαδού της λεκάνης (σε οριζόντια προβολή). Μια ακόμη τοπογραφική έννοια αποτελεί αυτή του Μέγιστου αναγλύφου (Hr) δηλαδή της διαφοράς μεταξύ του μεγίστου και του ελαχίστου υψομέτρου σε μια λεκάνη απορροής (σε m), (Στεφανίδης 2010).

Η μέση κλίση της λεκάνης κατά Στεφανίδη (2010) προκύπτει από την εφαρμογή του παρακάτω τύπου :

Όπου jλ : μέση κλίση της λεκάνης ΔΗ : ισοδιάσταση των χωροσταθμικών καμπυλών ΣΙ : το άθροισμα των μηκών όλων των χωροσταθμικών καμπυλών της λεκάνης F : εμβαδόν της επιφάνειας της λεκάνης

Τα υδρογραφικά χαρακτηριστικά των λεκανών απορροής είναι τα εξής: Η μορφή του υδρογραφικού δικτύου. Βασικές μορφές των υδρογραφικών δικτύων είναι: α) Δενδριτική μορφή. Έχει την μορφή δέντρου με τις διακλαδώσεις του οι οποίες εκτείνονται σε διάφορες κατευθύνσεις και σχηματίζουν με την κεντρική κοίτη γωνίες μεγαλύτερες των 30 και μικρότερες των 90 μοιρών. Αναπτύσσεται σε πετρώματα που παρουσιάζουν την ίδια αντίσταση στη διάβρωση. β) Παράλληλη μορφή. Αποτελείται από κύριους κλάδους που είναι παράλληλοι μεταξύ τους και από μικρότερους που συνδέονται με τους μεγαλύτερους με οξείες γωνίες. Αναπτύσσεται συνήθως σε περιοχές με απότομες κλίσεις. γ) Γωνιώδης μορφή. Αναπτύσσεται σε περιπτώσεις που υπάρχουν ομάδες ρηγμάτων οι οποίες τέμνονται υπό γωνία διαφορετική της ορθής . δ) Ορθογώνια μορφή. Η κύρια κοίτη του ρέματος κάμπτεται από ορθές γωνίες όπως και οι συμβάλλοντες σε αυτή. Συναντάται συνήθως σε περιοχές όπου υπάρχουν ομάδες παράλληλων ρηγμάτων που τέμνονται ορθογώνια. ε) Ακτινωτή μορφή. Σε αυτήν την μορφή, ρεύματα ξεκινούν και αναπτύσσονται από μια κεντρική υπερυψωμένη περιοχή κωνικής μορφής. Συναντάται συνήθως σε ηφαίστεια και σε μεμονωμένους λόφους με απότομες πλευρές.
16
στ)Σύνθετη μορφή (ορθογώνια και δενδριτική). Εδώ η μορφή του υδρογραφικού δικτύου φαίνεται να συνδυάζει τα στοιχεία της ορθογώνιας και της δενδριτικής μορφής (Στεφανίδης 2010). Μήκος κεντρικής κοίτης. Η κεντρική κοίτη ενός χειμαρρικού ρεύματος αρχίζει από την εκβολή στον μεγαλύτερο αποδέκτη ποταμό, λίμνη ή θάλασσα και φθάνει μέχρι τα υψηλότερά της σημεία (μονάδα μέτρησης το km).

Μέση κλίση κεντρικής κοίτης. Δίνεται από τον ακόλουθο τύπο :

Όπου: (Jk) η μέση κλίση της κοίτης, (L) η οριζόντια απόσταση κοίτης με ορισμένη σταθερή κλίση και (Js) η κλίση του παραπάνω τμήματος (%).

Πυκνότητα υδρογραφικού δικτύου. Είναι ο λόγος μεταξύ του συνολικού μήκους των κλάδων μέσα σε μια λεκάνη προς το εμβαδόν της παραπάνω λεκάνης απορροής και εκφράζει το μήκος του υδρογραφικού δικτύου στην μονάδα επιφάνειας της λεκάνης. Δίνεται από τον τύπο :

Όπου: (D) η πυκνότητα του υδρογραφικού δικτύου (km/km2), (F) η συνολική επιφάνεια της λεκάνης απορροής και (ΣL) το συνολικό μήκος των ρευμάτων της λεκάνης (Στεφανίδης 2010). Μια λεκάνη θεωρείται ότι έχει μικρή πυκνότητα υδρογραφικού δικτύου αν D<0.5 και μεγάλη αν D>3 (Παυλόπουλος και Καρύμπαλης 2003). Υψηλότερες τιμές αυτού του δείκτη υποδεικνύουν ότι μεγαλύτερο ποσοστό των κατακρημνισμάτων απορρέει επιφανειακά, ενώ χαμηλότερες τιμές υποδεικνύουν ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των κατακρημνισμάτων «φιλτράρεται» από το έδαφος και έτσι μικρότερος αριθμός ρευμάτων απαιτείται για να μεταφέρει τα κατακρημνίσματα (Rogerς et al 1971). Στον Πίνακα 1 και 2 δίνονται τα μορφομετρικά και υδρογραφικά χαρακτηριστικά της λεκάνης απορροής του ρέματος Σέσι Γραμματικού. Πίνακας 1. Τα μορφομετρικά χαρακτηριστικά της λεκάνης απορροής του ρ. Σέσι Α/Α ΜΟΡΦΟΜΕΤΡΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΛΕΚΑΝΗ ΣΕΣΙ ΜΟΝΑΔΕΣ 1. Εμβαδό λεκάνης απορροής F 1,84 km2 2. Περίμετρος U 5,90 km 3. Μορφή λεκάνης απορροής – Επιμήκης (Δ) –

  1. Βαθμός στρογγυλομορφίας
    B 1,16 km
  2. Δείκτης κυκλικότητας Rc 0,46 km 6. Δείκτης επιμήκυνσης Re 0,58 km 7. Ελάχιστο υψόμετρο Hmin 20 m 8. Μέγιστο υψόμετρο Hmax 480 m 9. Μέσο υψόμετρο Hmed 163 m 10. Μέγιστο ανάγλυφο Hr 327 m
    17
  3. Μέγιστο χειμαρρικό υψόμετρο Ηx 480 m 12. Μέση κλίση λεκάνης Jλ 25,9% %

Πίνακας 2. Τα υδρογραφικά χαρακτηριστικά της λεκάνης απορροής του ρ. Σέσι Α/Α ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚ Α ΣΥΜΒΟΛ Α ΛΕΚΑΝΗ ΣΕΣΙ ΜΟΝΑΔΕΣ 1 Μορφή υδρογραφικού δικτύου –
δενδριτική
– 2 Πυκνότητα υδρογραφικού δικτύου D
2,96
Km/km2 3 Μήκος κεντρικής κοίτης L
3,42 km 4 Μέση-κλίση κεντρικής κοίτης Jκ 11,7
% 5. Συνολικό μήκος ρευμάτων ΣL
5,44
km

Από τον Πίνακα 1 και 2 προκύπτει ότι η έκταση της λεκάνης απορροής του ρέματος Σέσι είναι 1,84 Km,2 η περίμετρος U είναι 5,90 Km, με σχήμα επίμηκες και μέγιστο υψόμετρο 480 m. Πρόκειται για λεκάνη των λοφωδών περιοχών με σχετικά έντονες κλίσεις στην επιφάνειά της. Όσον αφορά τα υδρογραφικά χαρακτηριστικά η κεντρική κοίτη του χειμάρρου έχει μήκος 3,42 km και η κλίση της ανέρχεται στα 11,7%. Οι χείμαρροι των λοφωδών περιοχών με τα παραπάνω χαρακτηριστικά (έντονες κλίσεις λεκάνης απορροής και κοίτης) σε συνδυασμό με την έντονη ραγδαιότητα των βροχών της περιοχής που ανέρχεται σε 56 χιλιοστά ανά ώρα, (για ωριαίας διάρκειας βροχή με περίοδο επαναφοράς τα 100 χρόνια, που χρησιμοποιείται στην υδρονομική πράξη) δημιουργούν έντονο δυναμικό πλημμυρογένεσης.

Γεωλογικοί – Πετρολογικοί χειμαρρικοί σχηματισμοί Σύμφωνα με τον Γεωλογικό Χάρτη του ΙΓΜΕ κλίμακας 1:50.000, φύλλο Κηφισιά, οι γεωλογικοί σχηματισμοί, οι οποίοι απαντώνται στην περιοχή είναι οι σχιστολιθικοί σχηματισμοί ΒΑ Αττικής, όπου και παρουσιάζουν πολύ μεγάλη εξάπλωση. Είναι κύρια σχιστόλιθοι, ποικίλης ορυκτολογικής σύστασης (κυρίως μαρμαρυγιακών) με ενστρώσεις μαρμάρων. Ο σχιστολιθικός σχηματισμός από άποψη εμφάνισης χειμαρρικών φαινομένων χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση των διαβρώσεων, ολισθήσεων, αποσαθρώσεων και των γεωκατακρημνίσεων. Τα υλικά που παράγονται είναι ποικίλων διαστάσεων μάλλον πλακοπαγή. Κυριαρχούν τα μέσου και λεπτού μεγέθους υλικά. Συνθήκες βλάστησης – μορφές χρήσης γης Στο Πίνακα 3 και τον χάρτη (Σχ. 4) παρατίθενται οι συνθήκες βλάστησης και οι μορφές χρήσης γης της λεκάνης του χειμάρρου Γραμματικού. Η ταξινόμηση των χρήσεων γης έγινε με βάση το ευρωπαϊκό σύστημα ταξινόμησης χρήσεων γης CORINE 2010. Πίνακας 3. Συνθήκες βλάστησης – μορφές χρήσης γης της λεκάνης απορροής του ρ. Σέσι Χρήσεις γης Έκταση (km2) Ποσοστά (%) Θαμνώνες (323) 0,60 33
Ελαιώνες-οπωροφόρα-αγροτικές εκτάσεις (243) 1,00

54
18
Εργοτάξιο – ΧΥΤΥ (132) 0,24

13
Σύνολο 1,84 100

Σχήμα 3. Χάρτης βλάστησης της λεκάνης απορροής του ρέματος Σέσι Γραμματικού

Όπως βλέπουμε στον παραπάνω πίνακα στη λεκάνη απορροής του χειμάρρου Σέσι κυριαρχεί η καλλιέργεια της ελιάς και οπωροφόρων με κάλυψη περίπου στο 54% της συνολικής επιφάνειας. Τέλος η δασική έκταση (στο νοτιοδυτικό τμήμα της λεκάνης) μαζί με τις περιοχές αραιού δάσους και θαμνώνων φθάνουν στο 33%, φανερώνοντας την ελλιπή δασοκάλυψη και προστασία του φυτομανδύα απέναντι σε χειμαρρικά φαινόμενα. Τέλος η περιοχή του εργοταξίου των εγκαταστάσεων της διαχείρισης αποβλήτων καλύπτει έκταση 0,24 km2 με (ποσοστό που ανέρχεται στο 13% της επιφάνειας).

Κλιματικά χαρακτηριστικά της λεκάνης του ρέματος Γραμματικού Με βάση τα στοιχεία από τον μετεωρολογικό σταθμό του Τατοΐου της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (ΕΜΥ) και για παρατηρήσεις της περιόδου 1958-2011, σύμφωνα με την ταξινόμηση κατά Koeppen το κλίμα της περιοχής Γραμματικού ανήκει στην κατηγορία Csa, δηλαδή στον Μεσογειακό τύπο κλίματος με θερμό θέρος (συνήθως της ενδοχώρας). Το μέσο ετήσιο ύψος των κατακρημνισμάτων ανέρχεται στα 450,6 mm με κύριο μέγιστο τον μήνα Δεκέμβριο (83,9 mm). Η μέση ετήσια θερμοκρασία για το ίδιο χρονικό διάστημα ανέρχεται στους 16,5 C° με ψυχρότερο μήνα τον Ιανουάριο (7,5 C°) και θερμότερο τον Ιούλιο (26,9 C°). Η μέση ελάχιστη θερμοκρασία είναι 10,5 και η μέση μέγιστη 21,5°. Χαρακτηριστικό του κλίματος της περιοχής του Γραμματικού και γενικότερα της ΒΑ Αττικής είναι η μεγάλη ραγδαιότητα των βροχοπτώσεων. Από τις όμβριες καμπύλες διάρκειας – έντασης – περιόδου επαναφοράς με βάση τις παρατηρήσεις από τον μετεωρολογικό σταθμό Τατοΐου της Ε.Μ.Υ. προκύπτει ένταση 56 mm/h, για ωριαίας διάρκειας βροχή με περίοδο επαναφοράς τα 100 χρόνια, που χρησιμοποιείται στην υδρονομική πράξη.
19

Σχήμα 4. Το ομβροθερμικό διάγραμμα του Μ.Σ. Τατοΐου

Η ξηροθερμική περίοδος έχει διάρκεια μεγαλύτερη από πέντε μήνες δηλαδή από τα μέσα Απριλίου μέχρι τις αρχές του Οκτωβρίου (ξηροί μήνες κατά Gaussen, Μάιος, Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος και Σεπτέμβριος).

Υπολογισμός των μέγιστων αναμενόμενων πλημμυρικών υδατοπαροχών και στερεοπαροχών εκατονταετίας των χειμάρρων Ο προσδιορισμός του μεγέθους της μέγιστης παροχής και της παροχής ορισμένης περιόδου επανάληψης στις λεκάνες των χειμαρρικών ρευμάτων αποτελεί πάντοτε ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα λόγω της έλλειψης σχετικών μετρήσεων ακόμα και σε χώρες με υψηλό τεχνολογικό επίπεδο. Η διαδικασία υπολογισμού της παροχής των ρευμάτων γίνεται, προσεγγιστικά με τη βοήθεια κάποιων εμπειρικών τύπων. Οι εμπειρικοί τύποι μας παρέχουν είτε την μέγιστη παροχή Qmax100 σε m3/sec, είτε την μέγιστη ειδική απορροή qmax100 σε m3/sec∙km2. Από τους εμπειρικούς τύπους χρησιμοποιήθηκαν αυτοί των Friedrich, Valentini, Fuller, Giandotti και η ορθολογική μέθοδος.

Friendrich: Qmax = 24, 12 ∙ F0, 516

Valentini: Qmax = 30∙F1/2

Fuller: QmaxN = Q1 ∙ (1+β ∙ logΤ) ∙ [1+ (2, 66 / F0, 30)]

(ο τύπος δίνει απ’ ευθείας τη μέγιστη παροχή ορισμένης περιόδου επαναφοράς) Όπου: Q1 η μέση παροχή των πλημμυρικών υδάτων με περίοδο επανάληψης ενός έτους (m3). Υπολογίζεται συνήθως από τη σχέση Q1 = 1,8*F0,8 Β = 0,8 Τ : η περίοδος επαναφοράς

Giandotti:

Όπου: F το εμβαδό της επιφάνειας της λεκάνης απορροής

tc’ ο μέγιστος χρόνος συγκέντρωσης της απορροής (σε ώρες)

tc ’

Ρ το ύψος βροχής σε χρόνο tc’

0 5 10 15 20 25 30 35 40 45
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90
Ι Φ Μ Α Μ Ι Ι Α Σ Ο Ν Δ
θερμοκρασία αέρα (0C)
κατακρημνίσματα (mm)
μ ή ν ε ς
Μ.Σ. Τατοΐου (υψ.=245 m) περίοδος 1958-2011

20

h το μέγιστο ύψος βροχής 24ώρου σειράς Τ ετών

Ορθολογική μέθοδος : Qmax = 0,278 c∙I∙F

Όπου : c = συντελεστής απορροής I= η μέγιστη ένταση της βροχής (mm/h) F =εμβαδό λεκάνης απορροής)

Πίνακας 4. Οι τιμές των μέγιστων αναμενόμενων υδατοπαροχών των χειμάρρου Σέσι με εμπειρικούς και αναλυτικούς τύπους Α/Α ΤΥΠΟΣ QMAX 1 Friendrich 33,0 m3/sec 2 Valentini 40,7 m3/sec 3 Fuller 24,6 m3/sec 4 Giandotti 20,9 m3/sec
5 Ορθολογική μέθοδος
32,4 m3/sec

Υπολογισμός της μέγιστης αναμενόμενης στερεοπαροχής Για τον υπολογισμό της μέγιστης αναμενόμενης στερεοπαροχής περιόδου 100 ετών, χρησιμοποιήθηκε ο τύπος της στερεοπαροχής των Stiny-Herheulidze.

        (m3/ s) 

G : η στερεοπαροχή του χειμαρρικού ρεύματος (m3/ s) Q : η υδατοπαροχή του ρεύματος (m3/ s) Pn : το επί % βάρος των στερεών υλικών για ορισμένη κλίση(δίνεται από πίνακες) m : ο βαθμός χειμαρρικότητας της λεκάνης απορροής (δίνεται από πίνακες) Yn : το βάρος ενός κυβικού μέτρων των μεταφερόμενων υλικών (t/m3) Για τον παράγοντα Pn χρησιμοποιήθηκε η τιμή 30% λόγω του γεγονότος, ότι η λεκάνη του χειμάρρου Σέσι έχει μέση κλίση 25,9 και αντιστοιχεί στην τρίτη βαθμίδα δίνοντας συντελεστή Pn ίσο με 30% (Κωτούλας 1998). Η χειμαρρικότητα της λεκάνης απορροής, δεδομένου και του ιστορικού των πλημμυρών, εκτιμήθηκε ως μέτρια δίνοντας στον παράγοντα m τη μέση τιμή της βαθμίδας, δηλαδή την τιμή 1,0. Ο παράγοντας Yn εκτιμήθηκε η τιμή 2,3 με βάση τα μεταφερόμενα υλικά, ενώ τιμή υδατοπαροχής (Q) εκτιμήθηκε ο μέσος όρος των εμπειρικών τύπων (30,3 m3/ s). Η εφαρμογή του παραπάνω τύπου έδωσε G = 5,65 m3/ s. Κατά συνέπεια το μέγεθος της υδατοστερεοπαροχής εκατονταετίας είναι: 35,95 m3/ s.

Εκτίμηση του χειμαρρικού τύπου Από την ανάλυση των παραγόντων που διαμορφώνουν το χειμαρρικό περιβάλλον προκύπτει, ότι η λεκάνη του χείμαρρου Σέσι Γραμματικού ανήκει στον αμιγή χειμαρρικό τύπο G-1. Τα χειμαρρικά φαινόμενα που εμφανίζονται είναι κυρίως οι διαφόρου τύπου διαβρώσεις, ολισθήσεις και αποσαθρώσεις (Κωτούλας 2001). Τα υλικά που παράγονται είναι μέσου και λεπτού μεγέθους.

  1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ ΣΤΗ ΛΕΚΑΝΗ ΤΟΥ ΧΕΙΜΑΡΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ 21
    Χαρτογράφηση της επιφάνειας των εγκαταστάσεων και των άλλων αλλαγών, που έγιναν στη λεκάνη και την κοίτη του ρέματος Γραμματικού – Εκτίμηση των επιπτώσεων και των υδρολογικών αλλαγών στη λεκάνη απορροής του ρέματος Γραμματικού από την κατασκευή της ΟΕΔΑ

Οι ανθρωπογενείς επεμβάσεις στις λεκάνες απορροής και τις κοίτες των ρευμάτων κατά τα τελευταία χρόνια, έχουν πολλές αιτίες κυριότερες μεταξύ των οποίων είναι οι δασικές πυρκαγιές, οι αστικοποιήσεις και καταπατήσεις των κοιτών, οι απορρίψεις μπαζών στις κοίτες κ.α. Αυτές οι ανθρωπογενείς επεμβάσεις έχουν ως αποτέλεσμα αλλαγές στην υδρολογία των λεκανών. Η λεκάνη απορροής του χειμαρρικού ρέματος Σέσι έχει δεχτεί έντονη ανθρωπογενή κακοποίηση με την κατασκευή του έργου απόθεσης και διαχείρισης απορριμμάτων στο ανώτερο τμήμα της λεκάνης (Σχ. 5).

Σχήμα 5. Ο χώρος απόθεσης και διαχείρισης απορριμμάτων

Ο περιφραγμένος χώρος για την απόθεση και διαχείριση των απορριμμάτων είναι της τάξης των 400 στρεμμάτων. Από αυτά τα 100 στρ. καταλαμβάνει ο χώρος απόθεσης, ενώ με τους υπόλοιπους δομημένους χώρους (βιολογικός καθαρισμός, εργοτάξιο, αποθήκες) και τους δρόμους που έχουν κατασκευαστεί καταλαμβάνουν περίπου 240 στρ. Εντός της περίφραξης έκταση 25 στρ. καλύπτεται από θάμνους. Στο κάτω τμήμα της έκτασης των 400 στρ. και στην κεντρική κοίτη του ρέματος Σέσι είναι κατασκευασμένος πλακοσκεπής οχετός (φωτ. 1) διαστάσεων 2 χ 2 μ. για παροχέτευση του ανάντη τμήματος του ρέματος που βρίσκεται εντός της περίφραξης στον χώρο του έργου που κατασκευάστηκε.

Φωτ. 5-7. Ο πλακοσκεπής οχετός στην κοίτη του ρέματος Σέσι σε διαφορετικές ημέρες και μετά από βροχοπτώσεις.

22
Από την εκσκαφή του χώρου απόθεσης των απορριμμάτων έχει παραχθεί μεγάλη ποσότητα γεωυλικού (φωτ. 8), που συσσωρεύτηκαν πλησίον του ρέματος εντός της περίφραξης. Το υλικό αυτό τοποθετήθηκε χωρίς να ληφθεί πρόνοια φυσικής σταθεροποίησης ή στερέωσης και αποτελεί εν δυνάμει υλικό, που εύκολα μπορεί να μεταφερθεί με την απορροή σε περίπτωση βροχής.

Φωτ. 8. Η απόθεση γεωϋλικού πλησίον της κοίτης

Επίσης, έγινε έλεγχος της παροχετευτικής ικανότητας του ανοίγματος του πλακοσκεπούς οχετού και συγκρίθηκε με την παροχή του ανάντη τμήματος της λεκάνης που βρέθηκε με την ορθολογική μέθοδο. Σε κάθε περίπτωση η παροχετευτικότητα του έργου κρίνεται επαρκής ακόμη και για ακραία σενάρια ακραίας έντασης βροχόπτωσης. Η πλημμυρική επικινδυνότητα του ρέματος Σέσι είναι δυνατόν να αυξηθεί σε συνθήκες, που τα φερτά υλικά από την εκσκαφή του χώρου απόθεσης μετακινηθούν με μορφή ολίσθησης και φράξουν την κοίτη για ένα χρονικό διάστημα σε συνθήκες έντονης βροχής. Τότε η συγκεντρωμένη μάζα νερού και φερτών υλικών μετακινούμενη με μεγάλη ταχύτητα θα ήταν πολύ επικίνδυνη ιδιαίτερα στα σημεία που η κοίτη σμίγει με δρόμο που χρησιμοποιείται από τους κατοίκους.

3.ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ – ΠΗΓΕΣ Στη γειτονική περιοχή του χώρου εγκατάστασης του ΧΥΤΥ και την ευρύτερη περιοχή, υπάρχουν περισσότερα από 30 σημεία υδροληψίας. Η αξιοποίηση του υπόγειου νερού της περιοχής γίνεται είτε με την κατασκευή γεωτρήσεων, είτε με την υδρομάστευση και κατασκευή δεξαμενής, είτε με την κατασκευή πηγαδιού. Το νερό αξιοποιείται από κτηνοτρόφους της περιοχής, όπως και για ύδρευση και άρδευση κάποιων εκτάσεων. Η ύπαρξη αυτών των υδροληψιών είναι αποτέλεσμα της υδροπερατότητας των σχιστολίθων και των μαρμάρων που συγκροτούν τους γεωλογικούς – πετρολογικούς σχηματισμούς της περιοχής. Με τη λειτουργία του ΧΥΤΥ και την πιθανή μεταφορά των ρύπων στο υπέδαφος της περιοχής από οποιαδήποτε αιτία, η μεταφορά των σχετικών ρύπων στα υπόγεια υδροφόρα στρώματα της ευρύτερης περιοχής του Γραμματικού θα έχει πολύ δυσάρεστες συνέπειες.

23

  1. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ (Ο.Ε.Δ.Α.) Β.Α. ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΤΟΠΙΟ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ «ΜΑΥΡΟ ΒΟΥΝΟ» ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ 5. 1 Περιγραφή υφιστάμενης κατάστασης 5.1. 1 Ανάλυση περιοχής

Η περιοχή έρευνας εντοπίζεται στην ευρύτερη περιοχή του Γραμματικού και συγκεκριμένα στη θέση «Μαύρο Βουνό», 1,8 χιλιόμετρα από την ακτογραμμή προς τον Ευβοϊκό κόλπο και σε υψόμετρο περί τα 350 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας. Πρόκειται για περιοχή που καλύπτεται από χαμηλή μεσογειακή δασική βλάστηση σε συνδυασμό με αγροτικές γαίες, με έντονο ανάγλυφο και υδρογραφία. Το υπάρχον οικοσύστημα έχει εμφανώς υποβαθμιστεί μετά από τις πυρκαγιές που σημειώθηκαν το 2009, όπου κάηκαν όπως υπολογίζεται 25.000 στρέμματα δάσους και 40.000 στρέμματα ελαιώνων.

Σχήμα 6. Ο χώρος απόθεσης και διαχείρισης απορριμμάτων

5.1. 2 Ταυτότητα περιοχής

Η περιοχή χαρακτηρίζεται ως αγροτική, χωρίς έντονο τον τουριστικό χαρακτήρα. Αντιθέτως θα έλεγε κανείς πως το τοπίο θα χαρακτηριζόταν περισσότερο ως αγροδασικό. 5.1.3 Ανθρωπογενείς παράγοντες

Οι μοναδικές ανθρωπογενείς επεμβάσεις που εντοπίζονται στην περιοχή εκτός του οδικού δικτύου είναι οι αγροτικές γαίες και οι γύρω οικισμοί. Πλησίον της περιοχής εντοπίζονται κατασκηνώσεις, ενώ δίπλα στην είσοδο του ΧΥΤΑ βρίσκεται το εκκλησάκι της Παναγίας, καθώς αποτελεί τον τόπο της αεροπορικής τραγωδίας του «Ήλιος». 5.1.4 Κοινωνικά στοιχεία

5.1.2 Η περιοχή του έργου – δημογραφικά στοιχεία Η ευρύτερη περιοχή υπάγεται στον Δήμο Μαραθώνα, στην περιφέρεια Ανατολικής Αττικής που συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης. Ο Δήμος σχηματίστηκε με τη συνένωση των προϋπαρχόντων Δήμων Νέας Μάκρης και Μαραθώνος, και των κοινοτήτων Γραμματικού και Βαρνάβα.

Πίνακας 1. Διοικητική διαίρεση της περιοχής του έργου Ενότητα Κοινότητες Πληθ. Οικισμοί
24
Μαραθώνος Μαραθώνος 8.882
Μαραθώνας , Άγιος Παντελεήμων , Άνω Σούλι , Αύρα , Βόθωνας, Βρανάς , Κάτω Σούλι , Σχινιάς
Νέας Μάκρης
Νέας Μάκρης
14.809 Νέα Μάκρη , Νέος Βουτζάς
Γραμματικού Γραμματικού 1.486 Γραμματικό , Αγία Μαρίνα , Σέσι
Βαρνάβα Βαρνάβα 1.722
Βαρνάβας, Αγία Παρασκευή, Άγιοι Δημήτριος και Παντελεήμων, Άγιος Ιωάννης, Λιμνιώνας, Μονή Μεταμορφώσεως Σωτήρος, Μονή Παναγίας, Πουρίθι

Ακολουθεί η δομή του Δήμου Μαραθώνος: 1. ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΒΑΡΝΑΒΑ  Τοπική Κοινότητα Βαρνάβα Ο Βαρνάβας, είναι ένα από τα χωριά της Βορειανατολικής Αττικής με πληθυσμό 2.000 κατοίκους. Απέχει 39 χλμ. από την Αθήνα.

  1. ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ  Τοπική Κοινότητα Γραμματικού Το Γραμματικό είναι ημιορεινό χωριό της Βορειοανατολικής Αττικής, εκτεινόμενο στο βορειοανατολικό άκρο του Νομού μεταξύ των ορεινών όγκων που απαρτίζουν τη μορφολογία της περιοχής. Το χωριό βρίσκεται σε υψόμετρο 250 μέτρων (στην πλατεία), απέχει από την Αθήνα 50 χλμ. και υπάρχει πρόσβαση από τον Μαραθώνα καθώς και από τη Λίμνη Μαραθώνα και από το Καπανδρίτι. Έχει πληθυσμό 2.000 κατοίκους περίπου.
  2. ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΜΑΡΑΘΩΝΟΣ  Δημοτική Κοινότητα Μαραθώνος Ο Μαραθώνας είναι κωμόπολη της βορειοανατολικής Αττικής και έδρα του ομώνυμου δήμου. Είναι από τους πλέον ιστορικούς δήμους της Ελλάδας παγκοσμίως. Έγινε γνωστός από την ομώνυμη μάχη τον Σεπτέμβριο του 490 π.Χ. μεταξύ Αθηναίων (Πλαταιών) και Περσών. Πήρε την ονομασία της από τον τοπικό ήρωα Μάραθο. Αποτέλεσε από την απαρχή του ελληνικού κράτους έδρα οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης, ενώ το 1835 ορίστηκε έδρα του τότε διευρυμένου δήμου Μαραθώνος που περιλάμβανε στα όριά του τους οικισμούς Γραμματικό, Βαρνάβα, Αφίδνες, Πευκόφυτο, Ανατολή, Ξυλοκέριζα, Σταμάτα, Βελλιαντζίκι (Μικροχώρι), Αμυγδαλέζα, Μάζι (Πολυδένδρι), Γεροσακούλι, Μπρέξιζα και Σπάτα. Μετά την κατάργηση του δήμου το 1912 ο Μαραθώνας αποτέλεσε έδρα της νεοσύστατης κοινότητας Μαραθώνα η οποία αρχικά διατηρούσε στα όριά της τους οικισμούς Σταμάτα, Διόνυσο,Καλέντζι, Αμυγδαλέζα, Μπέη, Ραπεντόσα, Ξυλοκέριζα, Πλεξίδα και Βρανά. Η κοινότητα αναγνωρίστηκε σε δήμο το 1989 και διατηρήθηκε στην ίδια μορφή μέχρι τα τέλη του 2010, οπότε και με την εφαρμογή του σχεδίου Καλλικράτης ο Μαραθώνας ορίζεται ξανά έδρα του νέου διευρυμένου Δήμου Μαραθώνος.
  3. ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΝΕΑΣ ΜΑΚΡΗΣ  Δημοτική Κοινότητα Νέας Μάκρης Η Νέα Μάκρη εντοπίζεται στη Βορειοανατολική πλευρά της Αττικής και συνορεύει βόρεια με τον Μαραθώνα, νότια με τη Ραφήνα, δυτικά με τον ορεινό όγκο του Πεντελικού ενώ βρέχεται ανατολικά από τον Νότιο Ευβοϊκό σε μήκος ακτών 10 χλμ. περίπου. Το κέντρο της πόλης απέχει από την Αθήνα 32 χλμ.. Η κύρια απασχόληση των κατοίκων της περιοχής είναι η γεωργία. Η τοπική οικονομία στηρίζεται στην αγροτική και κτηνοτροφική εκμετάλλευση. Άλλον τομέα απασχόλησης των κατοίκων αποτελεί έως και σήμερα η κτηνοτροφία, λόγω και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της μορφολογίας του εδάφους. Σήμερα, με την τεράστια οικιστική ανάπτυξη και την προσέλευση νέων κατοίκων, έχει αλλάξει τόσο η κοινωνική σύνθεση, όσο και η επαγγελματική δραστηριότητα των κατοίκων. Μεγάλος αριθμός των κατοίκων ασχολείται με τον δευτερογενή τομέα ενώ άλλοι τομείς απασχόλησης είναι αυτοί των υπηρεσιών και του εμπορίου. Στις παραθαλάσσιες περιοχές με
    25
    θέα στον Ευβοϊκό, η κύρια απασχόληση είναι η παροχή υπηρεσιών, καθώς εντοπίζονται τουριστικές υποδομές, λόγω της προσέλκυσης μεγάλου αριθμού παραθεριστών τους θερινούς μήνες.

5.1.5 Λειτουργίες – χρήσεις γης

Φωτ. 9. Άποψη χαρακτηριστικού τοπίου της περιοχής.

Οι κύριες χρήσεις γης πλησίον της περιοχής έρευνας είναι η δασική έκταση και ενδιάμεσα αγροτικές γαίες, κυρίως με ελαιόδενδρα. Οι μεγαλύτεροι οικισμοί που εντοπίζονται πλησίον είναι Βορειοανατολικά στα παράλια το Σέσι και ο Αγ. Δημήτριος, ενώ στα ηπειρωτικά Νοτιοδυτικά το Γραμματικό και ο Βαρνάβας. Λίγα χιλιόμετρα από την περιοχή έρευνας εντοπίζεται στα Βόρεια η ακτογραμμή προς τον Ευβοϊκό κόλπο και νοτιοδυτικά η λίμνη του Μαραθώνα. 5.1.6 Δίκτυα κυκλοφορίας

Τα δίκτυα κυκλοφορίας της περιοχής αποτελούνται κυρίως από επαρχιακούς και αγροτικούς δρόμους οι οποίοι εξυπηρετούν κυρίως τοπικές μετακινήσεις για την προσέγγιση των αγροτεμαχίων. Κυρίως οδικό δίκτυο έχει κατασκευασθεί για την προσέγγιση του ΧΥΤΑ.
Φωτ. 10-11. Το οδικό δίκτυο πλησίον του ΧΥΤΑ. 5.2 Περιβαλλοντικοί παράγοντες 5.2.1 Τοπογραφία Η τοπογραφία της περιοχής είναι αρκετά έντονη, κάτι που διαπιστώνεται από την ύπαρξη των αναβαθμίδων στις γύρω καλλιέργειες αλλά και με μια απλή ματιά σε δορυφορικές εικόνες.
26

Σχήμα 7. Η θέση του ΧΥΤΑ σε σχέση με τα παράλια της περιοχής.

Σχήμα 8. Η θέση του ΧΥΤΑ σε σχέση με τα παράλια της περιοχής. 5.2.3 Υδρολογία

Σχήμα 9. Η θέση του ΧΥΤΑ σε σχέση με τα παράλια της περιοχής. Σε άμεση γειτνίαση με την περιοχή μελέτης εντοπίζεται το υδατόρεμα Σωληνάρι, το οποίο εφοδιάζει τοπικές πηγές υδροδότησης.
27

Σχήμα 10. Η θέση του ΧΥΤΑ σε σχέση με τα παράλια της περιοχής

Ακόμη, η περιοχή είναι γνωστή για τα πηγάδια της ενώ εντοπίζονται υπόγειοι υδροφορείς που πιθανόν να επικοινωνούν με τη Λίμνη του Μαραθώνα και τον Ευβοϊκό κόλπο. Τα θαλάσσια ρεύματα της περιοχής επικοινωνούν με τους Αγ. Αποστόλους Καλάμου έως και τη Ραφήνα. 5.2.4 Συσχετισμοί – ζώνες επιρροής

Κύρια ζώνη επιρροής αποτελεί ο Ευβοϊκός Κόλπος και τα Παράλια της Αττικής. Επίσης η λίμνη του Μαραθώνα που χωροθετείται λίγα μόλις χιλιόμετρα μακριά μπορεί να συσχετισθεί άμεσα με την περιοχή έρευνας. 5.2.5 Ιστορικά στοιχεία

Ο Μαραθώνας, γνωστός από την ομώνυμη μάχη τον Σεπτέμβριο του 490 π.Χ. μεταξύ Αθηναίων (Πλαταιών) και Περσών. Κατά την αρχαιότητα ιδρύθηκαν στην περιοχή και οι πόλεις Προβάλινθος, Οινόη και Τρικόρυθος οι οποίες μαζί με τον Μαραθώνα αποτέλεσαν την Τετράπολη της Αττικής. Από τον Μαραθώνα προέρχονται οι όροι Μαραθωνοδρόμος και Μαραθώνιος. Σε άμεση γειτνίαση με την περιοχή έρευνας εντοπίζεται ο αρχαιολογικός χώρος του Ραμνούντα, σε απόσταση περίπου 3,5 χλμ.. Τα αρχαιολογικά ευρήματα που ανακαλύφθηκαν χρονολογούνται στον 6ο αιώνα π.Χ., ενώ εικάζεται πως υπάρχει πληθώρα ευρημάτων σε ολόκληρη την περιοχή. Τέλος, από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι γνωστές οι γαλαρίες του Γραμματικού. 5.3 Ανάλυση Τοπίου

«Φυσικό τοπίο είναι ένα δυναμικό σύνολο βιοτικών και αβιοτικών παραγόντων και μεταβλητών, που μεμονωμένα ή αλληλεπιδρώντας σε έναν περιορισμένο χώρο συνθέτουν μια οπτική εμπειρία. Το τοπίο όμως στην πραγματικότητα είναι μια περισσότερο σύνθετη έννοια, αφού περιλαμβάνει φυσικά, γεωμορφολογικά, βιολογικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά, τα οποία είναι άρρηκτα συνυφασμένα μεταξύ τους και δημιουργούν ένα ενιαίο και μοναδικό σύνολο, δυναμικά εξελισσόμενο.»

5.3.1 Οικολογική ανάλυση 5.3.1.1 Οικολογία του τοπίου Βασικές κατευθύνσεις στην ανάλυση και ταξινόμηση του τοπίου είναι η τοπολογική ανάλυση που ερευνά τις σχέσεις των κατακόρυφων οικολογικών παραμέτρων που διαρθρώνουν ένα τοπίο και η χωρολογική ανάλυση που μελετά την οριζόντια κατανομή των οικοτόπων/στοιχείων του τοπίου και τις χωρικές σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ τους. Τα κύρια χαρακτηριστικά του τοπίου είναι η δομή, η λειτουργία και η αλλαγή, ενώ τα δομικά συστατικά του είναι οι χωροψηφίδες, οι διάδρομοι και η θεμελιώδης επιφάνεια. Το μοτίβο διάρθρωσης του τοπίου, αποτελεί ένα πολύ σημαντικό χαρακτηριστικό για την ταξινόμηση των τοπίων.

Αν θελήσουμε να αναλύσουμε την περιοχή έρευνας με βάση την οικολογία του τοπίου μπορούμε να εντοπίσουμε τρία κυρίως στοιχεία. Ως θεμελιώδης επιφάνεια μπορεί να ορισθεί η δασική βλάστηση με χωροψηφίδες αγροτικών καλλιεργειών αλλά και οικισμών. Ως
28
διάδρομοι ορίζονται τα οδικά δίκτυα αλλά και τα ρέματα της περιοχής που δημιουργούνται λόγω της τοπογραφίας. Επομένως συνοψίζοντας τα παραπάνω, η περιοχή δε θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί τίποτε άλλο εκτός από αγροδασική. 5.3.2 Οπτική ή αντιληπτική ανάλυση 5.3.2.1 Σταθερά στοιχεία του τοπίου Ως σταθερά στοιχεία του τοπίου ορίζονται οι γύρω λόφοι και το ανάγλυφο της περιοχής. 5.3.2.2 Μεταβλητά στοιχεία του τοπίου

Ως μεταβλητά στοιχεία του τοπίου ορίζονται οι καλλιέργειες αλλά και η βλάστηση, λόγω της εποχικότητας που παρουσιάζουν κατά τη διάρκεια του έτους. Αυτή μπορεί να οφείλεται είτε στην εναλλαγή των χρωμάτων του φυλλώματος της βλάστησης, είτε στην πτώση του, είτε στις καλλιεργητικές εργασίες που εφαρμόζονται στις καλλιέργειες και μπορεί να επηρεάζουν την εικόνα τους.

5.3.3 Οπτική τρωτότητα του τοπίου

Η τρωτότητα του τοπίου της περιοχής μελέτης χαρακτηρίζεται ως υψηλή, λόγω της χωροθέτησής της, του υψομέτρου αλλά και του προσανατολισμού της. Η άμεση οπτική επαφή με τον οικισμό του Βαρνάβα, καθιστά την περιοχή ως ένα ευαίσθητο οπτικά οικοσύστημα το οποίο γίνεται αντιληπτό από χιλιόμετρα μακριά λόγω της έντονης αντίθεσης που δημιουργείται με τη γύρω περιοχή.

Φωτ. 12. Άποψη του ΧΥΤΑ κατά τη φάση κατασκευής του.

  1. ΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 6.1 Η χωροθέτηση και αδειοδότηση του ΧΥΤΑ. Περιορισμοί και απαγορεύσεις που τίθενται από το Ενωσιακό και Εθνικό Δίκαιο.

Τα κριτήρια για την επιλογή των χώρων χωροθέτησης των Χ.Υ.Τ.Α. – Χ.Υ.Τ.Υ. καθορίζονται από την Ενωσιακή περιβαλλοντική νομοθεσία όπως αυτή ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη, τροποποιήθηκε και ισχύει. Οι Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την διαχείριση των στερεών αποβλήτων με πλέον πρόσφατη την Οδηγία πλαίσιο 2008/98/ΕΚ (ενσωματώθηκε με τον Ν. 4042/2012), καθώς και οι Οδηγίες για την περιβαλλοντική αδειοδότηση με πλέον πρόσφατη την Οδηγία 2011/92/ΕΚ για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (αντικατάσταση της Οδηγίας 85/337/ΕΚ), θέτουν πολλαπλά κριτήρια επιλογής των θέσεων, καθώς και συγκεκριμένους λόγους αποκλεισμού περιοχών χωροθέτησης.

29
Βασικές προϋποθέσεις της περιβαλλοντικής αδειοδότησης έργων Χ.Υ.Τ.Α. – Χ.Υ.Τ.Υ. (Ν. 4014/2011) αποτελούν τόσο η εξέταση εναλλακτικών θέσεων χωροθέτησης, όσο και η συμμετοχή του ενδιαφερόμενου κοινού και η έκφραση των απόψεών του, μέσω της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης. Η αποδοχή των Χ.Υ.Τ.Α. – Χ.Υ.Τ.Υ. από την τοπική κοινωνία όπου χωροθετούνται, εκτιμάται ως σημαντικός παράγοντας βιωσιμότητας των έργων. Η πραγματοποιούμενη επιστημονική έρευνα της καταλληλότητας χωροθέτησης του έργου ΧΥΤΑ στο Γραμματικό, αποβλέπει με επιστημονικές μετρήσεις και αξιολογήσεις να καταλήξει σε συμπεράσματα, ώστε με την λήψη των αναγκαίων μέτρων από την πολιτεία να διασφαλιστεί η κοινωνική συνοχή στην περιοχή. 6.2 Η οριοθέτηση και η προστασία των ρεμάτων, σύμφωνα με Ενωσιακό και Εθνικό Δίκαιο και την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Η Ενωσιακή και Εθνική νομοθεσία για την διαχείριση των υδάτων δίδει ιδιαίτερη προσοχή στην διαφύλαξη και ορθή διαχείριση των ρεμάτων. Η διαχείριση και προστασία των ρεμάτων περιλαμβάνονται στις διατάξεις της Οδηγίας πλαίσιο για την διαχείριση των υδάτων 2000/60/ΕΚ, η οποία ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη με τον Ν. 3199/2003 (τροποποιήθηκε με τους Ν. 4117/2013 και 4315/2014 ) και το ΠΔ 51/1987. Παράλληλα τόσο το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), όσο και ο Άρειος Πάγος (ΑΠ), έχουν αναπτύξει σημαντική νομολογία αναφερόμενη στην υποχρέωση της πολιτείας για διαφύλαξη και προστασία των ρεμάτων. Ενδεικτικά παρατίθενται οι ακόλουθες αποφάσεις των Ανωτάτων Δικαστηρίων:

2.1. ΣτΕ αριθ. 463/2010 Ολομ: Τα ρέματα, ως στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος, αποτελούν αντικείμενο Συνταγματικής προστασίας που αποβλέπει στη διατήρηση της φυσικής τους κατάστασης και στη διασφάλιση της επιτελούμενης από αυτά λειτουργίας της απορροής των υδάτων. Συνεπώς, η εκτέλεση έργων πλησίον ρέματος επιτρέπεται μόνον εφόσον διασφαλίζεται η ανεμπόδιστη εκτέλεση της φυσικής αυτής λειτουργίας τους. Για να εξασφαλιστεί ο σκοπός αυτός απαιτείται, πριν την εκτέλεση τεχνικών έργων πλησίον ρέματος, ο καθορισμός της οριογραμμής του, σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 5 του Ν. 3010/2002, έτσι ώστε η μελετούμενη επέμβαση να γίνεται ενόψει της υπάρξεως του ρέματος, αποκλειομένης σε κάθε περίπτωση οιασδήποτε εργασίας επιχωματώσεως ή καλύψεως αυτού. Κατ’ ακολουθίαν, ο καθορισμός των οριογραμμών του ρέματος αποτελεί προϋπόθεση για την έκδοση των πράξεων χωροθετήσεως και εγκρίσεως περιβαλλοντικών όρων του έργου ή δραστηριότητας που βρίσκεται πλησίον ρέματος. 2.3. ΣτΕ αριθ. 4531/2009: Τα ρέματα προστατεύονται καθόλη τους την έκταση και ανεξάρτητα από τις διαστάσεις τους, ώστε να διατηρείται η φυσική τους κατάσταση και να διασφαλίζεται η επιτελούμενη από αυτά λειτουργία της απορροής των υδάτων.

2.4. ΣτΕ αριθ. 1407/2011: Το κράτος υποχρεούται να διατηρεί τα πάσης φύσεως υδατορέματα στην φυσική τους κατάσταση, προκειμένου να διασφαλίζεται η λειτουργία τους, ως οικοσυστημάτων. Επιτρέπεται μόνον η εκτέλεση απολύτως αναγκαίων τεχνικών έργων διευθέτησης της κοίτης και των πρανών της για να διασφαλισθεί η ελεύθερη ροή των υδάτων. Αντιθέτως, αποκλείεται κάθε αλλοίωση της φυσικής τους κατάστασης με επίχωση ή κάλυψη της κοίτης τους, ή τεχνική επέμβαση στα σημεία διακλαδώσεώς τους.

2.5. ΣτΕ αριθ. 4357/2011: Εάν διαπιστωθεί αρμοδίως η ύπαρξη ρεμάτων ή/και πηγών στο χώρο κατασκευής Χ.Υ.Τ.Α., η αρμόδια για την έγκριση των περιβαλλοντικών όρων υπηρεσία οφείλει να επανεξετάσει τον αρχικό σχεδιασμό και να προβεί είτε στη τροποποίηση του, είτε στην επιβολή πρόσθετων περιβαλλοντικών όρων κατά την αιτιολογημένη κρίση της

2.6. Α.Π. αριθ. 34/2008: Τα ρέματα, ως στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος, αποτελούν αντικείμενο Συνταγματικής προστασίας που αποβλέπει στη διατήρηση της φυσικής τους κατάστασης και στη διασφάλιση της επιτελούμενης από αυτά λειτουργίας της απορροής των υδάτων. Με τα δεδομένα αυτά, τα ρέματα, άσχετα από το ισχύον κατά περίπτωση νομικό
30
τους καθεστώς (π.χ. αρθρα 967, 968 ΑΚ) αποτελούν κοινόχρηστους χώρους, στους οποίους απαγορεύονται επεμβάσεις τρίτων, που θίγουν την προαναφερθείσα λειτουργία τους. Με την ολοκλήρωση της έρευνας και με τα εκτεθέντα συμπεράσματα αυτής και τις αξιολογήσεις της συμβατότητας χωροθέτησης του Χ.Υ.Τ.Α. σε σχέση με την ύπαρξη ρέματος, αξιολογείται ανάλογα η εφαρμογή ή μη των ανωτέρω διατάξεων και της νομολογίας των Ανωτάτων Δικαστηρίων.

6.3. Ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον έλεγχο εφαρμογής της Οδηγίας για την διαχείριση των αποβλήτων Τονίζεται η ιδιαίτερη ευαισθησία που έχουν δείξει τα Ενωσιακά Θεσμικά Όργανα, (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και Ευρωπαϊκή Επιτροπή) στην πλήρη συμμόρφωση της Ελλάδας με τις διατάξεις της Οδηγίας για την διαχείριση των αποβλήτων, καθώς και της Οδηγίας για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων στο περιβάλλον. Ειδικότερα ελέγχονται από τα ανωτέρω Θεσμικά Όργανα, η πλήρης τεκμηρίωση της επιλογής της θέσης χωροθέτησης των έργων διαχείρισης αποβλήτων, η συσσωρευτική εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, καθώς και η τήρηση των διατάξεων για την πρόσβαση στην περιβαλλοντική πληροφόρηση και την δημόσια διαβούλευση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι αρμόδια από την Συνθήκη Λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) να οδηγήσει την Ελλάδα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) και να επιβάλει χρηματική ποινή στη χώρα, μέχρι την πλήρη εφαρμογή των διατάξεων των ανωτέρω Οδηγιών.

  1. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΥΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ

Φωτ. 12. Άποψη του ΧΥΤΑ. Η εγκατάσταση του ΧΥΤΑ γραμματικού στη θέση “Μαύρο Βουνό” αποτελεί επέμβαση μεγάλης κλίμακας, η οποία ξεπερνάει τη φέρουσα ικανότητα της ευρύτερης περιοχής. Στην προκειμένη περίπτωση ως φέρουσα ικανότητα νοείται το μέγιστο επιτρεπτό όριο επεμβάσεων το οποίο δεν οδηγεί σε αλλαγή του χαρακτήρα της περιοχής. Κάτι τέτοιο όμως δεν ισχύει στην προκειμένη περίπτωση γιατί η περιοχή με τα μέχρι στιγμής έργα και επεμβάσεις έχει αλλάξει χαρακτήρα και από ένα υγιές φυσικό οικοσύστημα έχει μετατραπεί σε χώρο χειρίστης οικολογικής διαβάθμισης, η κατάσταση του οποίου θα επιδεινώνεται με την πάροδο των ετών. Πρόκειται δηλαδή για σημαντική και ανεπανόρθωτη οικολογική υποβάθμιση μεγάλης κλίμακας για την περιοχή. Αυτή σχετίζεται, -Με την καταστροφή του φυσικού δασικού οικοσυστήματος σε μεγάλη έκταση εντός της λεκάνης απορροής χειμάρρου. – Με τις εκσκαφές και μετακινήσεις γαιών (μπαζώματα) μεγάλης κλίμακας.
31

  • Με τις δραστικές αλλαγές του φυσικού αναγλύφου. – Με την κατάληψη της κεντρικής κοίτης του άνω ρου του χείμαρρου.
  • Με την αλλαγή των υδρολογικών προτύπων της περιοχής, η οποία σε περίπτωση ακραίων καιρικών φαινομένων θα οδηγήσει σε πρωτόγνωρες καταστροφές οι οποίες θα ξεκινήσουν από τις εγκαταστάσεις του ΧΥΤΑ και τα παρακείμενα συνοδά έργα και θα φτάσουν μέχρι τον οικισμό Σέσι και τη θάλασσα του Ευβοϊκού.

Στα περιβαλλοντικά ζητήματα όπως και στα ζητήματα δημόσιας υγείας ισχύει η αρχή της πρόληψης και προφύλαξης η οποία θα πρέπει να εφαρμόζεται απαρέγκλιτα στην πράξη. Λόγω της μεγάλης κλίμακας του έργου, της μη συμβατότητάς του με τη φέρουσα ικανότητα της περιοχής, τη χωροθέτησή του εντός της κεντρικής κοίτης ρέματος το οποίο διέρχεται από οικισμό τουριστικού ενδιαφέροντος, της μικρής απόστασης από τις ακτές του Ευβοϊκού και με αυξημένη την πιθανότητα εκδήλωσης αστοχιών, δεν φαίνεται να λήφθηκαν πολύ σοβαρά υπόψη οι παραπάνω αρχές. Οι γνωστές εικόνες εκτεταμένης θολότητας των υδάτων στην εκβολή του ρέματος μετά από βροχές συνηθισμένης διάρκειας και ραγδαιότητας θα πρέπει να μας προβληματίσουν.

Φωτ. 13. Άποψη της ευρύτερης περιοχής μελέτης. Η Αττική έχει ιστορικό πολύ ακραίων καιρικών φαινομένων τα οποία είναι καταγεγραμμένα από τον παλαιότερο εν Ελλάδι Μ.Σ. Αθηνών για περισσότερα από 150 χρόνια (Ν. Φιλαδέλφεια, Γλυφάδα και πρόσφατα στη Μάνδρα).

32

  1. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Ο.Ε.Δ.Α., Β.Α. ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ “ΜΑΥΡΟ ΒΟΥΝΟ” ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ ΜΕΡΟΣ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ 8. 1. Περιγραφή του έργου 8.1.1 Χώροι Υγειονομικής Ταφής Αποβλήτων (ΧΥΤΑ)

Φωτ. 14. Άποψη της ευρύτερης περιοχής μελέτης πέριξ του ΧΥΤΑ.

Ο όρος «υγειονομική ταφή» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στη δεκαετία του 1930, στην Καλιφόρνια, για να περιγράψει μία απλή δραστηριότητα διάστρωσης, συμπίεσης και κάλυψης Αστικών Στερεών Αποβλήτων (ΑΣΑ) με εδαφικό υλικό σε ημερήσια βάση (Παναγιωτακόπουλος, 2002). Τα κύρια γνωρίσματα, που διαφοροποιούσαν τη διαδικασία αυτή από τις μέχρι τότε συνήθεις διαδικασίες απόρριψης στο έδαφος ήταν η συμπίεση και η ημερήσια κάλυψη. Ο ΧΥΤΑ είναι ένας χώρος υπεδάφιος ή υπερεδάφιος, κατάλληλα διαμορφωμένος ώστε να αποτίθενται σε αυτόν στερεά απόβλητα και να ελέγχονται τα προϊόντα της αποσύνθεσής τους μέχρις ότου αυτά καταστούν ακίνδυνα για το περιβάλλον και την υγεία. Ένας ΧΥΤΑ μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμος εάν, εντός μιας γενιάς (30 χρόνια) από την απόθεση των ΑΣΑ, τόσο η μάζα που έχει απομείνει στο σώμα του ΧΥΤΑ, όσο και οι κάθε είδους εκροές και εκπομπές του είναι περιβαλλοντικά αποδεκτές χωρίς περαιτέρω επεξεργασία. Ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται με συνδυασμό προεπεξεργασίας των αποβλήτων και ελέγχου του ρυθμού βιοαποδόμησής τους στο σώμα του ΧΥΤΑ. Με τις σημερινές τεχνολογίες και πρακτικές, βέβαια, η επίτευξη πλήρους βιωσιμότητας είναι αδύνατη. Οι ΧΥΤΑ μπορούν να ταξινομηθούν με κριτήριο τη στρατηγική που ακολουθείται ως προς τον έλεγχο της υγρασίας στο κυρίως σώμα του ΧΥΤΑ, προοδευτικά, από ξηρούς (πλήρης απομόνωση) σε υγρούς (ελεγχόμενη υγρασία). Από την υγρασία εξαρτάται ο ρυθμός βιοαποικοδόμησης των οργανικών υλικών. Επομένως ο ΧΥΤΑ λειτουργεί ως βιοαντιδραστήρας, ο οποίος παραμένει ενεργός μέχρι την πλήρη βιοαποδόμηση των οργανικών υλικών. Το ζήτημα της βέλτιστης υγρασίας αποτελεί σήμερα σημαντικό ερευνητικό πεδίο. Ο απαιτούμενος χρόνος για την αδρανοποίηση ή τη σταθεροποίηση εξαρτάται μέσα στα άλλα και από την αρχική σύνθεση των ΑΣΑ και μπορεί να ξεπεράσει τα πενήντα χρόνια μετά το κλείσιμο του ΧΥΤΑ. Η Οδηγία 99/31/ΕΚ επιβάλλει τη σταδιακή μείωση των βιοαποδομήσιμων υλικών που καταλήγουν στους ΧΥΤΑ, καθώς είναι ακόμα ασαφές εάν οι χώροι αυτοί μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά ως βιώσιμοι αντιδραστήρες.
33
Τα βασικά πλεονεκτήματα της υγειονομικής ταφής έναντι άλλων μεθόδων επεξεργασίας και διάθεσης είναι:

  1. Η σχετικά εύκολη τεχνολογία 2. Η μικρότερη δαπάνη υποδομής και λειτουργίας 3. Η επαναχρησιμοποίηση του χώρου μετά την πλήρη βιοαποδόμηση των οργανικών υλικών 4. Η πιθανή αξιοποίηση του παραγόμενου βιοαερίου.

Τα κύρια μειονεκτήματά της είναι: 1. Η απαίτηση μεγάλων εκτάσεων, η οποία καθιστά τη γη σπάνιο πόρο 2. Η κοινωνική αντίδραση για την χωροθέτηση, που προκαλεί υποβάθμιση της περιοχής, οχλήσεις από την λειτουργία των απορριματοφόρων (Α/Φ) και των μηχανημάτων διάστρωσης, κ.ά. 3. Η έκλυση αερίων θερμοκηπίου (μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα), εφόσον δεν συλλέγονται για καύση ή αξιοποίηση, και τοξικών υγρών, και 4. Το γεγονός ότι η περίοδος μεταφροντίδας είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη άλλων μεθόδων διαχείρισης.

Ο κίνδυνος αρνητικών επιπτώσεων στο περιβάλλον δεν είναι δυνατό να αποφευχθεί πλήρως, καθώς συνεχίζει να υπάρχει η πιθανότητα αστοχιών στο σχεδιασμό, την κατασκευή και την λειτουργία των ΧΥΤΑ. Τα βιοαποικοδομήσιμα υλικά των ΑΣΑ καταναλώνονται από τους μικροοργανισμούς και παράγεται βιοαέριο, μείγμα αερίων κύριας σύνθεσης από μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα, που ευθύνεται για την δυσοσμία, τον κίνδυνο πυρκαγιών, καθώς και την πιθανή ανθρώπινη έκθεση στα τοξικά συστατικά του. Παράγονται, επίσης, στραγγίσματα, ένα επικίνδυνο υγρό ποικίλης σύστασης, το οποίο μπορεί να ρυπάνει τα υπόγεια και επιφανειακά νερά της ευρύτερης περιοχής. Εκτιμάται ότι οι ΧΥΤΑ, και κυρίως οι χώροι ανεξέλεγκτης διάθεσης ΑΣΑ, είναι η μεγαλύτερη ανθρωπογενής πηγή μεθανίου. Στην Ελλάδα σήμερα σχεδόν το 90% των ΑΣΑ οδηγούνται σε εδαφική διάθεση (50% σε ΧΥΤΑ και 40% σε ανεξέλεγκτες παράνομες χωματερές). Οι υπάρχοντες ΧΥΤΑ, ωστόσο, δεν ακολουθούν πλήρως τις προδιαγραφές που προβλέπονται στους κανονισμούς λειτουργίας τους. 8.1.2 Η περιοχή του έργου – δημογραφικά στοιχεία

Ο Δήμος Μαραθώνος είναι Δήμος της περιφέρειας Αττικής που συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης. Ο Δήμος σχηματίστηκε με τη συνένωση των προϋπαρχόντων Δήμων Νέας Μάκρης και Μαραθώνος, και των κοινοτήτων Γραμματικού και Βαρνάβα. Η έκταση του νέου Δήμου είναι ο Μαραθώνας. Πίνακας 6. Διοικητική διαίρεση περιοχής του έργου Ενότητα Κοινότητες Πληθ. Οικισμοί
Μαραθώνος Μαραθώνος 8.882
Μαραθώνας , Άγιος Παντελεήμων , Άνω Σούλι , Αύρα , Βόθωνας, Βρανάς , Κάτω Σούλι , Σχινιάς
Νέας Μάκρης
Νέας Μάκρης
14.809 Νέα Μάκρη , Νέος Βουτζάς
Γραμματικού Γραμματικού 1.486 Γραμματικό , Αγία Μαρίνα , Σέσι
Βαρνάβα Βαρνάβα 1.722
Βαρνάβας, Αγία Παρασκευή, Άγιοι Δημήτριος και Παντελεήμων, Άγιος Ιωάννης, Λιμνιώνας, Μονή Μεταμορφώσεως Σωτήρος, Μονή Παναγίας, Πουρίθι

Το Γραμματικό είναι ημιορεινό χωριό της Βορειοανατολικής Αττικής, πλησίον του Μαραθώνα. Εκτείνεται στο βορειοανατολικό άκρο του Νομού, μεταξύ των ορεινών όγκων που απαρτίζουν τη μορφολογία της περιοχής. Στηρίζεται στην αγροτική και κτηνοτροφική εκμετάλλευση όπως και η γειτονική κωμόπολη του Μαραθώνα, σε πολλές από τις εκτάσεις της οποίας εργάζονται οι κάτοικοι. Ο πληθυσμός του αυξήθηκε από 1.291 κατοίκους το 2001 σε 1.432 το 2011, σύμφωνα με την απογραφή της ΕΛ.ΣΤΑ.Τ. Το χωριό βρίσκεται σε
34
υψόμετρο 250 μέτρων (στη πλατεία), απέχει από την Αθήνα 50 χιλιόμετρα και υπάρχει πρόσβαση από το Μαραθώνα καθώς και από τη Λίμνη Μαραθώνα και από το Καπανδρίτι. Η κοινότητα Γραμματικού έχει πληθυσμό 1.486 κατοίκους και περιλαμβάνει τους οικισμούς Αγία Μαρίνα με 62 κατοίκους και το Σέσι με 133 κατοίκους. Ο κύριος οικισμός του Γραμματικού, διατηρεί την εικόνα του παραδοσιακού χωριού ενώ διαθέτει όλες τις σύγχρονες υποδομές και δέχεται πολλούς επισκέπτες κυρίως τα Σαββατοκύριακα στις παραδοσιακές ταβέρνες του. Επίσης στη περιφέρεια της κοινότητας περιλαμβάνεται ο οικισμός “Σέσι” με τις δύο υπέροχες παραλίες στον Ευβοϊκό (μικρό και μεγάλο Σέσι) και τις γνωστές ταβέρνες. Στον οικισμό της Αγίας Μαρίνας βρίσκεται το πορθμείο επικοινωνίας της Αττικής με τα Νέα Στύρα και Αλμυροπόταμο Ευβοίας. Κοντά στο Γραμματικό βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος του Ραμνούντα. Η Αγία Μαρίνα είναι χωριό της τοπικής κοινότητας και δημοτικής ενότητας Γραμματικού του δήμου Μαραθώνα, της περιφερειακής ενότητας Ανατολικής Αττικής, στην περιφέρεια Αττικής. Η Αγία Μαρίνα βρίσκεται στη ΒΑ. Αττική, στον μυχό του φερώνυμου όρμου, βορειοανατολικά του Μαραθώνα. Έχει μέσο σταθμικό υψόμετρο 5 και απέχει από την Αθήνα 50 χλμ. περίπου, προς τα ΒΑ. Η εξέλιξη πληθυσμού του χωριού έχει ως εξής: κάτοικοι 62 (2001), 217 (2011). Το Σέσι είναι παραθαλάσσιος οικισμός της βορειοανατολικής Αττικής. Ο οικισμός που αποτελείται από λίγα σπίτια, κυρίως παραθεριστικές κατοικίες, απλώνεται κατά μήκος μιας μικρής παραλίας στις ακτές του νότιου Ευβοϊκού κόλπου, βορειοανατολικά του Γραμματικού. Ο πληθυσμός του οικισμού είναι 174 κάτοικοι σύμφωνα με την απογραφή του 2011, ενώ το 2001 είχε 133 κατοίκους. Από το Σέσι ξεκίνησε στις 21 Αυγούστου 2009 η καταστροφική πυρκαγιά που κατέκαψε μεγάλο μέρος της ανατολικής Αττικής.

8.1.3 Γεωγραφικά – φυσικά – οικονομικά στοιχεία. Η θέση «Μαύρο Βουνό – Γραμματικό», βρίσκεται στα διοικητικά όρια της Κοινότητας Γραμματικού. Στη θέση αυτή, έχει χωροθετηθεί και κατασκευαστεί ο Χ.Υ.Τ.Α. ΒΑ Αττικής. Η υπό εξέταση θέση βρίσκεται Βόρεια της Κοινότητας Γραμματικού σε απόσταση 3,0 χλμ (οριζοντιογραφικά), βορειοανατολικά της Κοινότητας Βαρνάβα σε απόσταση 4,0 χλμ (οριζοντιογραφικά), δυτικά – νοτιοδυτικά από το Σέσι σε απόσταση 1,8χλμ. (οριζοντιογραφικά) και σε υψόμετρο περίπου 350-400 μ. Ο πλησιέστερος προς την υπό εξέταση θέση οικισμός είναι το Σέσι (1,8χλμ.), ο οποίος είναι πολύ μικρός και αμέσως μετά το Γραμματικό (3,0 χλμ.) Στην εγγύτερη περιοχή της υπό εξέταση θέσης και σύμφωνα με την Υπ.Αρ.58799/2376/21-4-1994, Υπουργική απόφαση εγκρίθηκε η χωροθέτηση και η οικιστική καταλληλότητα έκτασης 170 στρεμμάτων, στη θέση ‘Αγία Τριάδα’ της Κοινότητας Γραμματικού, η οποία ανήκει στον Παραθεριστικό Οικοδομικό Συνεταιρισμό Αξιωματικών και Ανθυπαστυνόμων Αστυνομίας Πόλεων ΣΥΝ.Π.Ε. Νοτιοανατολικά και σε ευθεία απόσταση 1,0 χλμ. υπάρχει η Μονή της Ζωοδόχου Πηγής, η οποία όμως δεν είναι ορατή. Το ίδιο ισχύει και για τις εκκλησίες των Αγίων Θεοδώρων και της Αγίας Τριάδας, οι οποίες βρίσκονται Νότια και Νοτιοδυτικά σε απόσταση 0,7χλμ. και 1,4χλμ. αντίστοιχα. Ο πλησιέστερος αρχαιολογικός χώρος είναι αυτός της Ραμνούντας και βρίσκεται σε ευθεία απόσταση 3,5 χλμ. Νοτιοανατολικά της υπό εξέταση θέσης. Στην ευρύτερη περιοχή της υπό εξέταση θέσης, υπάρχουν μεμονωμένες εκτάσεις όπου ασκείται ήπια γεωργική δραστηριότητα. Πρόκειται για μεμονωμένες καλλιέργειες αμπέλου και ελιάς. Στην εγγύτερη περιοχή δεν υπάρχουν εκτεταμένες καλλιέργειες, παρά μόνο θαμνώδης δασική βλάστηση και θύλακες καλλιεργειών. Η υπό εξέταση θέση ανήκει σε ευρύτερη περιοχή που έχει κηρυχθεί ως «αναδασωτέα» μετά από πυρκαγιά. Επίσης βρίσκεται μακριά από προστατευόμενη περιοχή ή οποιαδήποτε άλλη θεσμοθετημένη περιοχή προστασίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία του χάρτη κάλυψης γης (CORINE-LAND COVER) κλίμακας 1:50.000, τον ορθοφωτοχάρτη του ΥΠ.ΓΕ. σχετικά με την κάλυψη γης κλίμακας 1:20.000, αλλά και από τις επιτόπιες παρατηρήσεις, φαίνεται ότι η υπό εξέταση θέση παρουσιάζει τυπική θαμνώδη δασική βλάστηση και στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν μεμονωμένα άτομα δάσους χαλεπίου πεύκης. Επίσης στην ευρύτερη περιοχή εντοπίζονται και μεμονωμένες εκτάσεις με ήπιες γεωργικές καλλιέργειες. Προστατευόμενα ή σπάνια είδη πανίδας δεν παρατηρούνται στην περιοχή. Επιπλέον βασική δραστηριότητα της περιοχής αποτελεί ο τουρισμός, καθώς αποτελεί βασικό τόπο επίσκεψης ειδικότερα τα Σαββατοκύριακα και τους καλοκαιρινούς μήνες. Στην περιοχή λειτουργούν αρκετές επιχειρήσεις μικρού μεγέθους αναφορικά με την παροχή καταλύματος αλλά και του κλάδου εστίασης (ταβέρνες, καφέ) και ειδικότερα στην παραλία του Σεσίου. Το
35
Γραμματικό επίσης διαθέτει αξιόλογες τουριστικές υποδομές για τη φιλοξενία και διαμονή των επισκεπτών της περιοχής. Η υπό εξέταση θέση βρίσκεται ωστόσο μέσα σε ρέμα περιοδικής ροής, το οποίο και απολήγει στη θαλάσσια περιοχή ΒΑ του χώρου. Επίσης βρίσκεται εκτός των ορίων της λεκάνης απορροής του Μαραθώνα και εντός της λεκάνης απορροής του ρέματος Σεσίου Γραμματικού. Η περιοχή δεν υφίσταται επιβάρυνση από πλευράς αστικών, υγρών και στερεών ρύπων. Η θέση έχει καλή απόκρυψη από την γύρω περιοχή. Η δυνατότητα τώρα του χώρου για υποδοχή εγκαταστάσεων επεξεργασίας των αποβλήτων είναι ικανοποιητική από άποψη διαθέσιμης έκτασης, σχετικά δυσχερής όμως λόγω των μεγάλων κλίσεων του χώρου και της γενικότερης μορφολογίας αλλά και της πρόσβασης. Η κατασκευή του Χ.Υ.Τ.Α. περιλαμβάνει και μονάδα επεξεργασίας βιοαερίου. Ο συνολικός προϋπολογισμός δαπάνης για την πλήρη κατασκευή του συνόλου του έργου της Ο.Ε.Δ.Α. (Χ.Υ.Τ.Α. και ΚΔΑΥ και Μονάδα Κομποστοποίησης), εκτιμάται σε 30 εκ. € περίπου. ΜΕΡΟΣ Β. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 8. 3. Οικονομική ανάλυση 8. 3.1 Γενική προτεινόμενη μεθοδολογία οικονομικής αξιολόγησης του Χ.Υ.Τ.Α. Για την αξιολόγηση των κοινωνικών και οικονομικών επιπτώσεων από την εγκατάσταση της ΟΕΔΑ στο Γραμματικό Αττικής, προτείνεται να χρησιμοποιηθεί η μεθοδολογία της Ανάλυσης Κόστους Οφέλους (Α.Κ.Ο.) – Cost Benefit Analysis (C.B.A.). Η Α.Κ.Ο. είναι ένα αναλυτικό εργαλείο λήψης απόφασης, αναφορικά με δημόσιες επενδύσεις κυρίως και προτείνεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως το εργαλείο αξιολόγησης επενδύσεων, ειδικά για μεγάλα έργα. Χρησιμοποιείται: 1. Όταν πρόκειται για ένα και μόνο έργο, του οποίου πρέπει να ελεγχθεί η οικονομικότητα. Αν πρόκειται για έργο, η εκτέλεση του οποίου έχει αρχίσει, πρέπει να ελεγχθεί η σκοπιμότητα της συνεχίσεως του. 2. Όταν, για τη λήψη αποφάσεως, προσφέρονταν περισσότερα του ενός αμοιβαία αποκλειόμενα εναλλακτικά έργα, μεταξύ των οποίων πρέπει να επιλεγεί αυτό που προσφέρει τη μεγαλύτερη σχετικά ωφέλεια για το γενικό ή για ένα μερικό κοινωνικό σύνολο. 3. Όταν, λόγω του ύψους των διαθεσίμων κεφαλαίων, αποκλείονται τα έργα, των οποίων ο προϋπολογισμός υπερβαίνει το ύψος αυτό, οπότε μεταξύ των υπολοίπων πρέπει να επιλεγεί το πλεονεκτικότερο. 4. Όταν αναζητείται ο καταλληλότερος χρόνος εκτελέσεως ενός έργου ή εφαρμογής ενός μέτρου, σε συνδυασμό με την αναμενόμενη εξέλιξη της οικονομίας.

Η διεξαγωγή ΑΚΟ πριν τη λήψη αποφάσεων είναι ήδη και νομικά υποχρεωτική σε μερικές χώρες της Κοινότητας. Ωστόσο, λόγω των συχνά μεγάλων αβεβαιοτήτων στις μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων και λόγω της έλλειψης μελετών χρηματικής αποτίμησης εξωτερικοτήτων, η ΑΚΟ δεν διεξάγεται πάντα στη διαδικασία χάραξης πολιτικών, όπως και στην περίπτωση διαχείρισης των Αστικών Αποβλήτων. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, λαμβάνοντας υπόψη τις πιο πρόσφατες εξελίξεις αναφορικά με τις ευρωπαϊκές πολιτικές διαχείρισης των αποβλήτων, η υγειονομική ταφή αποτελεί μία έσχατη λύση, καθώς προκρίνονται η πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων, η ανακύκλωση, η επανάχρηση, η κομποστοποίηση και παραγωγή ενέργειας, αποτέφρωση και τελικά η απόθεση. Πιο συγκεκριμένα με βάση την πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκου Κοινοβουλιου για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/98/ΕΚ για τα απόβλητα, προβλέπεται αύξηση του στόχου που αφορά την προετοιμασία για επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση αστικών αποβλήτων σε 65 % έως το 2030 και σταδιακός περιορισμός της υγειονομικής ταφής των αστικών αποβλήτων σε ποσοστό 10 % έως το 2030. Η λειτουργία ενός ΧΥΤΑ έχει ως αποτέλεσμα την παραγωγή χημικών ουσιών, οι οποίες προκαλούν διάφορα προβλήματα, κυρίως υγείας, στους αποδέκτες τους, δηλαδή τους ζώντες οργανισμούς και το περιβάλλον τους – φυσικό ή και τεχνητό, αν αναφερόμαστε στον άνθρωπο. Τα προβλήματα που δημιουργούνται δεν είναι μετρήσιμα σε οικονομικές μονάδες και για το λόγο αυτό αναφέρονται ως εξωτερικότητες. Οι εξωτερικότητες προέρχονται από διάφορες δραστηριότητες μέσα στον κύκλο ζωής ενός προϊόντος (εξαγωγή πρώτων υλών, παραγωγή, μεταφορά, χρήση και απόρριψη) και έχουν σημαντικές περιφερειακές και τοπικές επιπτώσεις, όπως την εκπομπή αερίων θερμοκηπίου και άλλων ατμοσφαιρικών ρύπων, ρύπων στο έδαφος και στο νερό, παραγωγή θορύβου, οσμών και οπτικής ενόχλησης. Αυτές είναι υπεύθυνες για την κλιματική αλλαγή, διάφορα προβλήματα
36
υγείας, αρνητική επίδραση στις αγροτικές καλλιέργειες και στα κτίσματα, καθώς και οχλήσεις. Ιδιαίτερα τα προβλήματα υγείας και η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων είναι μεγίστης σημασίας. Το εξωτερικό κόστος/όφελος διαφέρει από το «παραδοσιακό» ή οικονομικό ή χρηματικό ή εσωτερικό κόστος/όφελος. Χαρακτηριστικό του εσωτερικού κόστους/οφέλους είναι ότι η χρηματική αξία του καθορίζεται από την αγορά και εκφράζει το πραγματικό κόστος των αντίστοιχων αγαθών ή υπηρεσιών. Αντίθετα, το εξωτερικό κόστος/όφελος συνιστά συνήθως ποιοτική μεταβλητή, δηλαδή μεταβλητή για την οποία δεν υπάρχουν μονάδες μέτρησης και θα πρέπει να αποτιμηθεί (όπου αυτό είναι εφικτό) μέσω εξειδικευμένων μεθοδολογιών αποτίμησης.

8.3.2 Προσδιορισμός εξωτερικοτήτων Χ.Υ.Τ.Α.

Στην ενότητα αυτή δίνεται μια σύντομη επεξήγηση της θεωρίας των εξωτερικοτήτων. Στη συνέχεια παρουσιάζονται με τη σειρά τα είδη των εξωτερικοτήτων, οι πορείες έκθεσης των αποδεκτών σ’ αυτές (exposure pathways), οι επιπτώσεις που έχουν στους αποδέκτες τους και, τέλος, οι τρόποι μείωσης ή αποφυγής των επιπτώσεων αυτών.

8.3.2.1 Θεωρία εξωτερικοτήτων

Οι εξωτερικότητες ορίζονται ως: «Το κόστος και όφελος που δημιουργείται όταν οι κοινωνικές ή οικονομικές δραστηριότητες μιας ομάδας ανθρώπων έχουν επίπτωση σε κάποια άλλη και όταν η πρώτη ομάδα αποτυγχάνει να αποκαταστήσει πλήρως την επίπτωσή της» (ExternE, 1995). Οι εξωτερικότητες προέρχονται από διάφορες δραστηριότητες μέσα στον κύκλο ζωής ενός προϊόντος (εξαγωγή πρώτων υλών, παραγωγή, μεταφορά, χρήση και απόρριψη) και έχουν σημαντικές παγκόσμιες, περιφερειακές και τοπικές επιπτώσεις, όπως την εκπομπή αερίων θερμοκηπίου και άλλων ατμοσφαιρικών ρύπων, ρύπων στο έδαφος και στο νερό, παραγωγή θορύβου, οσμών και οπτικής ενόχλησης. Αυτές είναι υπεύθυνες για την κλιματική αλλαγή, διάφορα προβλήματα υγείας, αρνητική επίδραση στις αγροτικές καλλιέργειες και στα κτίσματα, καθώς και οχλήσεις. Ιδιαίτερα τα προβλήματα υγείας και η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων είναι μεγίστης σημασίας (Tzipi, Ayalon and Shechter, 2005). Το εξωτερικό κόστος/όφελος διαφέρει από το «παραδοσιακό» ή οικονομικό ή χρηματικό ή εσωτερικό κόστος/όφελος. Χαρακτηριστικό του εσωτερικού κόστους/οφέλους είναι ότι η χρηματική αξία του καθορίζεται από την αγορά και εκφράζει το πραγματικό κόστος των αντίστοιχων αγαθών ή υπηρεσιών. Αντίθετα, το εξωτερικό κόστος/όφελος συνιστά συνήθως ποιοτική μεταβλητή, δηλαδή μεταβλητή για την οποία δεν υπάρχουν μονάδες μέτρησης (COWI, 2000a). Η βιβλιογραφία συστήνει ότι οι εξωτερικότητες μπορούν να κατηγοριοποιηθούν με τρεις τρόπους: 1. Αν είναι κόστος ή όφελος (αρνητικές ή θετικές) 2. Αν εξαρτώνται ή όχι από την παραγόμενη ποσότητα αποβλήτων (μεταβλητές ή σταθερές) και 3. Αν επηρεάζουν την υγεία ή την ποιότητα ζωής (φυσικές ή κοινωνικές)

Όπως φαίνεται από τον παραπάνω ορισμό, οι εξωτερικότητες που προκύπτουν από κάποια δραστηριότητα έχουν αποτελέσματα είτε αρνητικά (εξωτερικό κόστος) είτε θετικά (εξωτερικό όφελος) για το περιβάλλον της δραστηριότητας. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, οι εξωτερικότητες είναι αρνητικές. Για παράδειγμα, η διαστάλλαξη τοξικών ουσιών στους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες έχει αρνητικές συνέπειες στην υγεία. Σπάνια, όμως, έχουν αναφερθεί και θετικές εξωτερικότητες. Ένα παράδειγμα αποτελεί η ανάκτηση του μεθανίου που παράγεται από την αποικοδόμηση των απορριμμάτων προς παραγωγή ενέργειας. Αυτή η ενέργεια αντικαθιστά την ενέργεια που θα είχε παραχθεί από μια συμβατική πηγή, όπως ένα εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρισμού.
37
Οι σταθερές εξωτερικότητες δεν μεταβάλλονται με την ποσότητα των παραγόμενων απορριμμάτων. Παράδειγμα σταθερών εξωτερικοτήτων είναι οι δυσάρεστες οσμές που παράγει ένας ΧΥΤΑ. Τέτοιου είδους εξωτερικότητες είναι καλύτερο να εκφράζονται σε κόστος ανά νοικοκυριό ή ανά τόπο και όχι σε κόστος ανά τόνο απορριμμάτων. Οι μεταβλητές εξωτερικότητες, αντίθετα, εξαρτώνται άμεσα από την ποσότητα των παραγόμενων απορριμμάτων, όπως οι επιπτώσεις από την ρύπανση της ατμόσφαιρας. Για τον λόγο αυτό εκφράζονται σε κόστος ανά τόνο απορριμμάτων. Οι Hirshfeld et al (1992) ορίζουν τις φυσικές εξωτερικότητες των ΧΥΤΑ ως εκείνες που συνδέονται άμεσα με τις εκπομπές των ΧΥΤΑ, για παράδειγμα τη ρύπανση των επίγειων και υπόγειων υδροφορέων από τα στραγγίσματα, τη συμβολή του βιοαερίου στο φαινόμενο του θερμοκηπίου με την διαφυγή του στην ατμόσφαιρα και τους κινδύνους που δημιουργούν οι πυρκαγιές μέσα στο σώμα των ΧΥΤΑ. Ως κοινωνικές εξωτερικότητες ορίζονται εκείνες που επιδρούν στην κοινωνία έμμεσα. Τέτοιες είναι, για παράδειγμα, η μείωση της ορατότητας από τη σκόνη, ο θόρυβος των εγκαταστάσεων και μηχανημάτων, οι οσμές, η αύξηση της κυκλοφοριακής συμφόρησης στους δρόμους λόγω των απορριμματοφόρων κ.ο.κ. Στον πίνακα που ακολουθεί παρουσιάζονται οι εξωτερικότητες των ΧΥΤΑ ομαδοποιημένες στις τρεις διαστάσεις που αναφέρθηκαν.

Πίνακας 7: Ομαδοποίηση των εξωτερικοτήτων ενός ΧΥΤΑ κατά σταθερότητα (οριζόντια), και κατά κόστος ή όφελος και κατά φυσικές ή κοινωνικές (κάθετα) Μεταβλητή εξωτερικότητα Σταθερή εξωτερικότητα Αρνητική φυσική εξωτερικότητα Εκπομπές στην ατμόσφαιρα Εκπομπές στο έδαφος και στο νερό Θετική φυσική εξωτερικότητα Εκτόπιση της ρύπανσης από την ανάκτηση του μεθανίου Λύση στο πρόβλημα διάθεσης των παραγόμενων από την κοινωνία αποβλήτων Αρνητική κοινωνική εξωτερικότητα – – Απώλεια ευημερίας/οχλήσεις, π.χ. δυσάρεστες οσμές Θετική κοινωνική εξωτερικότητα Οικονομικό όφελος παραγωγής ενέργειας από ανάκτηση του μεθανίου Αντικατάσταση κλειστού ΧΥΤΑ με δραστηριότητες αναψυχής, πχ πάρκο Πηγή: Πίνακας από COWI et al (2000a) όπως αναφέρεται στη Φαλτάκα 2007

ΜΕΡΟΣ Γ. ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΩΝ ΧΥΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ 8. 4. Αρνητικές εξωτερικότητες του Χ.Υ.Τ.Α. Γραμματικού (κόστος)

Εδώ παρουσιάζονται οι αρνητικές φυσικές εξωτερικότητες του ΧΥΤΑ, δηλαδή οι εξωτερικότητες που αφορούν κυρίως τα αποτελέσματα των περιβαλλοντικών ρύπων που εκπέμπει. Αυτοί περιλαμβάνουν, όπως έχει αναφερθεί στο προηγούμενο Κεφάλαιο, το βιοαέριο στην ατμόσφαιρα και τα στραγγίσματα στο έδαφος και το νερό. Οι εκπομπές στο έδαφος και στο νερό εξετάζονται συνήθως στην ίδια κατηγορία, καθώς τα αποτελέσματα από τη ρύπανση και των δύο είναι αλληλένδετα. Πρέπει να σημειωθεί ότι, όσον αφορά στην περιβαλλοντική ρύπανση από τους ΧΥΤΑ, σημαντική παράμετρος είναι το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο παράγονται το βιοαέριο και τα στραγγίσματα. Η παραγωγή τους μπορεί να συνεχίζεται τουλάχιστον για δεκάδες έως εκατοντάδες χρόνια, αντίστοιχα. Ο χρόνος επηρεάζει, επίσης, την ποσότητα και ποιότητα του βιοαερίου και των στραγγισμάτων. Επιπλέον, το μέγεθος και οι συνέπειες της ρύπανσης και η απόσταση από τον ΧΥΤΑ που μεταφέρονται οι ρύποι στην ατμόσφαιρα και στο υπέδαφος εξαρτώνται κατά κύριο λόγο από τις επικρατούσες κάθε φορά μετεωρολογικές συνθήκες και τα υδρογεωλογικά χαρακτηριστικά της περιοχής, αντίστοιχα. Τα πιο σοβαρά προβλήματα ρύπανσης του εδάφους και των υδατικών πόρων παρατηρούνται σε περιοχές που τα υποκείμενα εδάφη αποτελούνται από σχετικά χονδρόκοκκα σωματίδια ή πετρώματα με ρωγμές.

38
8.4.1 Εκπομπές στην ατμόσφαιρα

Το κυριότερο επιβλαβές για την ατμόσφαιρα προϊόν του ΧΥΤΑ είναι το βιοαέριο (Landfill Gas), ένα μείγμα αερίων που σχηματίζεται ως αποτέλεσμα βιολογικών κυρίως, αλλά και χημικών διεργασιών που λαμβάνουν χώρα μέσα στον ΧΥΤΑ. Τα αέρια που το συνιστούν είναι δυνατό να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου και των οικοσυστημάτων. Ωστόσο, στην βιβλιογραφία υποστηρίζεται ότι η επίδραση του βιοαερίου των ΧΥΤΑ δεν είναι ιδιαίτερα σημαντική, αφού άλλες οικονομικές δραστηριότητες εκπέμπουν μεγαλύτερες ποσότητες των ρύπων που το συνιστούν, πχ τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρισμού. Τέλος, στην ατμοσφαιρική ρύπανση συμβάλλει και η ιπτάμενη σκόνη που μπορεί να προέρχεται από την απόρριψη των στερεών αποβλήτων στον ΧΥΤΑ, αλλά και από τις εσωτερικές λειτουργίες στις εγκαταστάσεις του, συμπεριλαμβανομένων και των μεταφορών, Τα κύρια αέρια που απαρτίζουν το βιοαέριο είναι το διοξείδιο του άνθρακα (CO2) και το μεθάνιο (CH4), σε ποσότητες που εξαρτώνται από τη σύσταση των απορριμμάτων και το στάδιο αποσύνθεσής τους. Περιλαμβάνονται, βέβαια, και άλλες αέριες ουσίες, σε μικρότερα ποσοστά (ιχνοαέρια). Μερικές από αυτές είναι το άζωτο (Ν2), το οξυγόνο (Ο2), το υδρόθειο (Η2S), το μονοξείδιο του άνθρακα (CO), το υδρογόνο (H2), αλλά και πολλά αέρια μικρής σύστασης ιχνοαέρια, στα οποία συγκαταλέγονται και οι πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs – Volatile Organic Compounds), οι οποίες είναι αποδεδειγμένο ότι έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην υγεία του ανθρώπου και των οικοσυστημάτων. Οι VOCs αποτελούν τυπικά συστατικά του βιοαερίου. Το βιοαέριο εκπέμπεται στην ατμόσφαιρα είτε άμεσα, από την άνω ή/και τις πλάγιες επιφάνειες του ΧΥΤΑ, είτε έμμεσα, κατά τη διάρκεια συλλογής, επεξεργασίας και χρήσης του. Αφότου το βιοαέριο και τα αέρια προϊόντα της καύσης του απελευθερωθούν στην ατμόσφαιρα, περνούν στο κυκλοφορικό σύστημα των οργανισμών με συγκεκριμένους τρόπους, περισσότερο μέσω της εισπνοής. Άλλες, επίσης σημαντικές, διαδρομές έκθεσης είναι η κατανάλωση ρυπασμένης τροφής και νερού ή η επαφή των ρύπων με το δέρμα. Η ιπτάμενη σκόνη διασκορπίζεται με τα ρεύματα του αέρα προς όλες τις κατευθύνσεις και εισέρχεται κι αυτή στους οργανισμούς με εισπνοή ή επικάθεται στο δέρμα και στις εξωτερικές κοιλότητες του σώματος, όπως η στοματική, η ρινική και η οφθαλμική. Μπορεί ακόμα να μεταφερθεί σε επιφανειακά νερά που τροφοδοτούν κάποιο αστικό σύστημα ύδρευσης και να περάσει απ’ ευθείας στο πεπτικό σύστημα με κατάποση, και στη συνέχεια στα νεφρά. Είναι, τέλος, δυνατό το βιοαέριο να διαλυθεί στα στραγγίσματα και να παρασυρθεί από την πορεία τους διαμέσου του πορώδους του εδάφους προς κάποιον αποδέκτη. Επιπλέον τα συστατικά του βιοαερίου έχουν τις παρακάτω συνέπειες: Διοξείδιο του άνθρακα (CO2) και Μεθάνιο (CH4) 1. Φαινόμενο του θερμοκηπίου 2. Επιπτώσεις στη βλάστηση 3. Κίνδυνοι πυρκαγιών και εκρήξεων

VOCs Οι δυσμενείς επιπτώσεις από τις οργανικές ενώσεις στον άνθρωπο είναι διάφορες και πολύ σημαντικές. Στα σουλφίδια, καταρχήν, οφείλεται η δυσοσμία των ΧΥΤΑ, η οποία σε ευαίσθητες ομάδες ανθρώπων μπορεί να φέρει ναυτίες, διαταραχές στην πέψη του φαγητού, δυσφορία στην αναπνοή, ερεθισμούς στα μάτια, μύτη και λαιμό κ.ά. Κάποιες από αυτές έχει βρεθεί ότι ευνοούν τις γενετικές ανωμαλίες του εμβρύου κατά την κύηση, ακόμα και σε χαμηλές δόσεις έκθεσης, ενώ ορισμένοι έχουν αναγνωριστεί ως καρκινογενή. Επιπλέον, μερικές είναι, όπως και το μεθάνιο, εύφλεκτες και μπορεί να προκαλέσουν εκρήξεις και πυρκαγιές όταν συσσωρεύονται στη δεξαμενή των απορριμμάτων. Οι ουσίες αυτές, τέλος, μπορεί να επηρεάσουν την ανάπτυξη και δράση των μικροοργανισμών μέσα στον ΧΥΤΑ, μειώνοντας την παραγωγή βιοαερίου και προκαλώντας διάβρωση και φθορές στον εξοπλισμό ανάκτησης βιοαερίου (Dent et al, 1986 στο El-Fadel et al, 1997). Όσα αναφέρονται παραπάνω δεν είναι απόλυτα. Επιπρόσθετα, οι συγκεντρώσεις των ουσιών που εκπέμπονται από έναν ΧΥΤΑ δεν είναι ικανές να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως εκείνα που αναφέρθηκαν πιο πάνω. Για τους λόγους αυτούς τα προβλήματα αυτά δεν είναι ανησυχητικής έκτασης. Άλλες ουσίες
39
Το βιοαέριο περιέχει και άλλες αέριες ουσίες, συμπεριλαμβανομένων και των προϊόντων της καύσης του, οι οποίες έχουν αναφερθεί στην αρχή του κεφαλαίου, που δεν έχουν σημαντικές επιπτώσεις ή εκπέμπονται σε συγκεντρώσεις που δεν προκαλούν προβλήματα. Σωματίδια Η εκπομπή σωματιδίων, τα οποία στην περίπτωση των ΧΥΤΑ νοούνται κυρίως ως σωματίδια εδάφους (χώμα και σκόνη/κόνεις), προέρχεται από τις εργασίες που γίνονται στους ΧΥΤΑ, όπως εκσκαφές, εδαφοκάλυψη κ.ο.κ. Τα σωματίδια μεταφέρονται με τον αέρα στις περιοχές γύρω από τον ΧΥΤΑ, που μπορεί να είναι κατοικήσιμες, και έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία όταν εισέλθουν στον οργανισμό, αλλά και στην ευημερία των κατοίκων του περιβάλλοντος χώρου των ΧΥΤΑ. Η κυριότερη οδός προς τον ανθρώπινο οργανισμό είναι μέσω της εισπνοής τους, ιδίως εκείνων με μικρή διάμετρο (<2.5 μm – αναπνεύσιμο κλάσμα), όμως είναι δυνατόν να εισέλθουν και με κατάποση (πχ στο πόσιμο νερό).

8.4.1.1 Οικονομική αξιολόγηση βιοαερίου και συστατικών του

Αν και υπάρχουν αρκετές γνώσεις για το βιοαέριο και τα συστατικά του και έχουν γίνει πολλές προσπάθειες για την οικονομική αξιολόγηση των συνεπειών του, είναι δύσκολο να του δοθεί μία σταθερή χρηματική αξία, καθώς, όπως έχει ήδη τεκμηριωθεί, η σύστασή του μεταβάλλεται σε σχέση με την ποιότητα των ΑΣΑ και το στάδιο αποδόμησής τους. Επιπλέον, λίγες γνώσεις υπάρχουν για τα αποτελέσματα που έχει για τον άνθρωπο, τους άλλους οργανισμούς και το περιβάλλον, ιδίως σε ό,τι έχει να κάνει με την έκθεση στο αέριο και τα αντίστοιχα συμπτώματα, λόγω της αδυναμίας σύνδεσης της κάθε ουσίας με τον αντίκτυπό της στην υγεία. Για τον λόγο αυτό, οι μελέτες αποδίδουν τιμές σε καθένα από τα συστατικά του ή τις επιδράσεις του στη ζωή του ανθρώπου Μεθάνιο και Διοξείδιο του άνθρακα και επιπτώσεις τους Το μεθάνιο και το διοξείδιο του άνθρακα έχουν αξιολογηθεί οικονομικά κατά κόρον, εφόσον αποτελούν τα συστατικά του βιοαερίου με την μεγαλύτερη και περισσότερο σταθερή, σε σχέση με τα υπόλοιπα αέρια που απαρτίζουν το αέριο αυτό, ποσοστιαία σύσταση. Επιπλέον, είναι από παλιά γνωστό, από βιομηχανικές δραστηριότητες, που τα εκπέμπουν σε μεγαλύτερη κλίμακα, ότι συντελούν στο φαινόμενο θερμοκηπίου, στην αποτίμηση του οποίου έχει δοθεί πολλή σημασία. Το κόστος του φαινομένου του θερμοκηπίου έχει αποτιμηθεί από όλη σχεδόν τη βιβλιογραφία που ασχολείται με τις επιπτώσεις του βιοαερίου. Η πρωτογενής αποτίμηση γίνεται τις περισσότερες φορές με τη βοήθεια της μεθόδου δόσης-απόκρισης, ενώ όλες σχεδόν οι υπόλοιπες τιμές προήλθαν από μεταφορά οφέλους, εκτός από μία περίπτωση, όπου η αξία των αερίων θερμοκηπίου ταυτίστηκε με τον περιβαλλοντικό φόρο που θέτει η Νορβηγία για το CO2. Οι οικονομικές τιμές που τους αποδόθηκαν ποικίλουν σε εύρος διαστημάτων, μονάδες μέτρησης και υποθέσεις/παραδοχές που έγιναν για την εξαγωγή τους. Αυτό συμβαίνει επειδή είναι δύσκολο να προβλεφθεί η έκταση και το ύψος της ζημιάς που είναι δυνατό να προκληθεί από την υπερθέρμανση της ατμόσφαιρας. «Η λειτουργία του ΧΥΤΑ Γραμματικού δεν αναμένεται να επιφέρεις δυσμενείς επιπτώσεις αναφορικά με εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Ωστόσο, επιβαρύνει το μικροπεριβάλλον και την ποιοτική σύσταση του αέρα της περιοχής, δημιουργώντας κατά κύριο λόγο οχλήσεις στους μόνιμους κατοίκους και τους επισκέπτες της περιοχής» Όσον αφορά το κόστος των πυρκαγιών και εκρήξεων σε ΧΥΤΑ, δεν βρέθηκε καμιά μελέτη που να επιχειρεί την αποτίμησή του. Υπάρχουν όμως πολλές μελέτες που ασχολούνται με την αξιολόγηση μιας στατιστικής ζωής των εργατών που απασχολούνται γενικά σε εγκαταστάσεις διαχείρισης ΑΣΑ, η οποία υπολογίζει το κόστος του κινδύνου πρόωρου θανάτου. Οι εκτιμήσεις αυτών των μελετών αξιολογούν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργάτες αποκλειστικά λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης που προέρχεται από τις εγκαταστάσεις αυτές, και μόνο όσον αφορά στην κατάσταση καλής λειτουργίας τους. Οι διαθέσιμες τιμές για την VSL ποικίλουν από €3.700 έως €6.400.000, διάστημα που αποκαλύπτει το εύρος των διαφορετικών παραδοχών, μεθόδων αξιολόγησης και χρονικών αποστάσεων. «Η λειτουργία του ΧΥΤΑ στη θέση Μαύρο Βουνό Γραμματικού δεν εγκυμονεί ιδιαίτερους κινδύνους εκρήξεων και πυρκαγιών. Με βάση τις σχετικές μελέτες έχουν ληφθεί όλα τα απαραίτητα μέτρα. Ωστόσο, η περιοχή χαρακτηρίζεται ως υψηλού κινδύνου για εκδήλωση πυρκαγιάς, καθώς δύο φορές στο παρελθόν αντιμετώπισε τεράστιες πυρκαγιές που κατέκαψαν ολόκληρη τη Β.Α. Αττική. Προτείνεται η λήψη αυξημένων μέτρων πυρασφάλειας»
40
Δεν βρέθηκε έως τώρα καμιά μελέτη χρηματικής αποτίμησης του κόστους θανάτου των φυτών που αναπτύσσονται στην εμβέλεια των ΧΥΤΑ.

  1. VOCs

Η χρηματική αξία των οργανικών πτητικών ενώσεων βρέθηκε να έχει αξιολογηθεί από τη μελέτη ECON (1995) και από τη μελέτη ExternE (1999). Η πρώτη μελέτη έχει εφαρμόσει τη μέθοδο κόστους αποφυγής και εξαχθεί για ΧΥΤΑ που είτε έχουν σύστημα συλλογής βιοαερίου είτε όχι. Οι συγγραφείς της μελέτης COWI (2000) σχολιάζουν ότι η τιμή που παράχθηκε (1 €/κιλό εκπεμπόμενων VOCs) πρέπει να εφαρμόζεται μόνο προσεκτικά. Η τιμή της δεύτερης αντιπροσωπεύει το κόστος της βενζίνης, επειδή θεωρήθηκε ότι εκείνη έχει τη μέγιστη επίπτωση στην υγεία σε σχέση με τα υπόλοιπα ιχνοαέρια του βιοαερίου, όμως ούτε αυτή είναι αξιόπιστη, όπως κρίνουν οι συγγραφείς της αντίστοιχης μελέτης, καθώς προήλθε από μεταφορά οφέλους. « Η έκθεση σε VOC’s από τη λειτουργία του ΧΥΤΑ Γραμματικού, προβλέπεται να είναι σχετικά πολύ μικρή για τους κατοίκους και επισκέπτες. Ίσως σε μεγαλύτερη έκθεση βρεθούν οι εργαζόμενοι του ΧΥΤΑ, ωστόσο η έκθεση αυτή δεν είναι επικίνδυνη καθώς απαιτούνται μεγάλες συγκεντρώσεις VOC’s για τη δημιουργία προβλημάτων υγείας»

  1. Άλλες ουσίες

Μελέτες που επιχειρούν αξιολόγηση των υπόλοιπων συστατικών του βιοαερίου που βρίσκονται σε μικρά ποσοστά στο μείγμα και των προϊόντων της καύσης του δεν έχουν βρεθεί. Το μόνο από αυτά που έχει αποτιμηθεί στα πλαίσια ΧΥΤΑ είναι τα οξείδια του αζώτου, επειδή αποτελούν καταστροφικό παράγοντα για τα δάση. Η παρούσα εργασία βρήκε μόνο μία μελέτη που έχει αποδώσει χρηματική τιμή στα ΝΟx, την ECON (1995), που εκτιμά την αξία τους σε 6€/κιλό εκπομπής του ρύπου, παρηγμένη μέσω της τεχνικής δόσηςαπόκρισης.

  1. Σωματίδια

Η οικονομική αποτίμηση της αξίας των σωματιδίων που εκπέμπονται από τις εργασίες στους ΧΥΤΑ γίνεται περισσότερο για τη μορφή σκόνης, στα πλαίσια αξιολόγησης των εξωτερικοτήτων όχλησης. 8.4.2 Εκπομπές στο έδαφος και το νερό

Η ρύπανση οφείλεται κυρίως στην εκπομπή των στραγγισμάτων ή διασταλλαγμάτων ή στραγγιδίων (leachate), ενός μείγματος υγρών, το οποίο πηγάζει, όπως και το βιοαέριο, από την αποσύνθεση των οργανικών ενώσεων που περιέχουν τα απόβλητα, κυρίως των υπολειμμάτων τροφών. Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι πολλά από τα συστατικά που απαρτίζουν το υγρό αυτό είναι επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγεία, ιδίως όσα είναι ύποπτα για καρκινογένεση. Πιθανότατα η ρύπανση του νερού από τα στραγγίσματα είναι σοβαρότερη από όσο η ρύπανση από τις VOCs του βιοαερίου, όμως, η κίνηση των στραγγισμάτων μετά την παραγωγή τους είναι πολύ αργή διαμέσου του εδάφους, σε αντίθεση με την αρκετά πιο άμεση εκπομπή και απελευθέρωση του βιοαερίου. Ο κίνδυνος ρύπανσης των επιφανειακών νερών κοντά σε ΧΥΤΑ υπάρχει από τη στιγμή που θα αρχίσει η λειτουργία του ΧΥΤΑ. Η ποσότητα και η ποιότητα των διασταλαγμάτων που παράγονται σε έναν ΧΥΤΑ ποικίλουν συναρτήσει του χρόνου. Η ποιότητά τους εξαρτάται κατά κύριο λόγο από τη φύση των αποβλήτων του ΧΥΤΑ και διαφέρει σημαντικά στην πορεία του χρόνου. Η ποσότητα εξαρτάται κυρίως από την ποσότητα βροχόπτωσης της περιοχής και το υλικό κάλυψης του ΧΥΤΑ, τα οποία επηρεάζουν την ποσότητα υγρασίας που εισχωρεί και διηθείται διαμέσου της απορριμματικής μάζας. Εξαρτάται, επίσης, από την αρχική ποσότητα υγρασίας των αποβλήτων και την υγρασία που αποβάλλουν οι μικροοργανισμοί ως προϊόν διάσπασης των οργανικών υλικών.

Διαδρομές έκθεσης

41
Τα διασταλάγματα διεισδύουν στα τοιχώματα του ΧΥΤΑ και από εκεί στο έδαφος, από όπου είναι δυνατόν να εισχωρήσουν στους υπόγειους υδροφορείς ή/και στα επιφανειακά νερά με την επίδραση της βαρύτητας (μια διαδικασία που ονομάζεται διαστάλαξη) ή να εξατμιστούν στην ατμόσφαιρα, λόγω πτητικότητας. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες είναι πλέον υποχρεωτική η επένδυση του πυθμένα με μη διαπερατό από τα στραγγίσματα υλικό. Το υλικό αυτό, ωστόσο, δεν τα αποτρέπει από την διαστάλαξη τους στο έδαφος, μόνο τα καθυστερεί. «Στο ΧΥΤΑ Γραμματικού, υπάρχει η σχετική επίστρωση, ωστόσο από την επιτόπια επίσκεψη διαπιστώθηκε ότι γίνεται πλημμελής συντήρηση και η έκθεση του για μεγάλο χρονικό διάστημα στις εξωτερικές συνθήκες έχει επιφέρει φθορές οι οποίες και θα πρέπει να επισκευασθούν πριν τη λειτουργία του» 8. 4.2.1. Οικονομική αξιολόγηση εξωτερικοτήτων στο έδαφος και στο νερό

Οι περισσότερες μελέτες παράγουν εκτιμήσεις που αναφέρονται σε όλο το μείγμα των στραγγισμάτων, αντίθετα με την ιδανική αποτίμηση του κόστους καθενός συστατικού του ξεχωριστά, και λαμβάνουν ως αντιπροσωπευτικούς ΧΕΔΥ (ή απλώς μελετούν) εκείνους που διαθέτουν επίστρωση στον πυθμένα του χώρου ταφής, δηλαδή τους ΧΥΤΑ. Για τον λόγο αυτό, η ελάχιστη τιμή είναι το μηδέν. Η μέγιστη τιμή ποικίλει, ανάλογα με την υπόθεση ή όχι συλλογής και ανακύκλωσης ή άλλης επεξεργασίας των στραγγισμάτων, την χρήση ή όχι προεξοφλητικού επιτοκίου κ.ο.κ., και κυμαίνεται μεταξύ €1,1 και €1,8 για κάθε τόνο ΑΣΑ που εισάγεται στον ΧΥΤΑ. Μόνο η μελέτη ECON (1995) παρέχει εκτιμήσεις για το κόστος των βαρέων μετάλλων και των διοξινών του τυπικού χώρου ταφής στη Νορβηγία, οι οποίες είναι €1-121.000/κιλό εκπομπών και €62.820.000/κιλό εκπομπών αντίστοιχα. Οι τιμές αυτές θεωρούνται από τη μελέτη COWI (2000b) κατάλληλες για εφαρμογή, με μόνο περιορισμό την ασάφειά τους ως προς την αναφορά τους σε αστικό ή υπαίθριο ΧΥΤΑ. «Στην περίπτωση του Γραμματικού, οι παραπάνω εξωτερικότητες αναμένεται να παίξουν το σημαντικότερο ρόλο, καθώς υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις πως η χωροθέτηση του ΧΥΤΑ έχει γίνει εντός παλιού ρέματος της περιοχής. Αυτό εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους αναφορικά με τα στραγγίσματα του ΧΥΤΑ και τη μεταφορά τους στους υδροφόρους ορίζοντες της περιοχής, αλλά και της απευθείας έκπλυσής τους προς τον Ευβοϊκό κόλπο. Θα πρέπει να διασφαλιστεί στο μέγιστο δυνατό βαθμό η αποφυγή τέτοιων φαινομένων μελλοντικά, καθώς η οικονομική και οικολογική επιβάρυνση που μπορεί να προκληθεί, θεωρείται πολύ μεγάλης σημασίας» 8.4.3 Αρνητικές κοινωνικές εξωτερικότητες

Αυτή συνίσταται από τις οχλήσεις, τη μεταφορά των ΑΣΑ από τους κάδους προς τον χώρο ταφής και τις επιπτώσεις των ρύπων στην υγεία του ανθρώπου. Δίνεται, επίσης, μια πρώτη εικόνα των οικονομικών αξιολογήσεων των εξωτερικοτήτων αυτών και οι δυσκολίες στην ανάλυσή τους. 8.4.3.1 Οχλήσεις Οι ΧΥΤΑ, όπως είναι λογικό, προκαλούν ύφεση στην αισθητική και περιβαλλοντική ποιότητα μιας περιοχής, λόγω της αυξημένης κυκλοφοριακής συμφόρησης από την μεταφορά των ΑΣΑ στις εγκαταστάσεις τους, της υποβαθμισμένης ποιότητας της ατμόσφαιρας και της γης, του θορύβου, της διασποράς απορριμμάτων στους δρόμους γύρω από τον ΧΥΤΑ και της συγκέντρωσης ενοχλητικών εντόμων και ζώων, οι οποίες περιγράφονται συνολικά από τον όρο οχλήσεις (disamenities). Στην παράγραφο αυτή τεκμηριώνεται η περιγραφή των οχλήσεων και η επίδρασή τους στη ζωή και την ευημερία του ανθρώπου. Θόρυβος Οι κατοικημένες περιοχές κοντά στις εγκαταστάσεις ΧΥΤΑ έχει παρατηρηθεί ότι βιώνουν θόρυβο που προκαλείται από την κίνηση των απορριμματοφόρων στους δρόμους γύρω από τις εγκαταστάσεις και άλλων μηχανημάτων, όπως μηχανήματα συμπίεσης απορριμμάτων, καθώς και από τις υπόλοιπες λειτουργίες που λαμβάνουν χώρα μέσα στις εγκαταστάσεις χώρων ταφής, όπως η εγκατάσταση εξοπλισμού ή η εδαφοκάλυψη των συμπιεσμένων απορριμμάτων.

Αιωρούμενη σκόνη Από τις λειτουργίες των ΧΥΤΑ εκπέμπονται στην ατμόσφαιρα σκόνη και σωματίδια, τα οποία επικάθονται στις εξωτερικές επιφάνειες των σπιτιών, προκαλώντας αργή φθορά των υλικών δόμησης και αλλοιώνοντας τα χρώματα και την όψη των κτισμάτων. Η σκόνη
42
εισέρχεται και στο εσωτερικό των κατοικιών, εντείνοντας την ανάγκη συχνού καθαρισμού του. Επιπλέον, τα ελαφρά αιωρούμενα σωματίδια παραμένουν στην ατμόσφαιρα, έχοντας ως αποτέλεσμα την ελάττωση της ορατότητας στην περιοχή, αλλά και της εισπνοής τους, που μπορεί να έχει άσχημα αποτελέσματα στην υγεία .

Διασπορά απορριμμάτων Τα ρεύματα του αέρα παρασύρουν τεμάχια απορριμμάτων και τα διασπείρουν προς πολλές κατευθύνσεις, συμπεριλαμβανομένων των δρόμων, αλλά και των κατοικιών. Τα κομμάτια αυτά, εκτός της αποστροφής που προκαλεί η όψη τους και της ενοχλητικής τους παρουσίας στο εσωτερικό ή στις αυλές των σπιτιών, είναι πιθανό να καταναλωθούν από οικιακά ζώα ή/και να περιμαζευτούν από μικρά παιδιά και να προκαλέσουν πνιγμούς ή/και μολύνσεις.

Δυσάρεστες οσμές Οι οσμές που περιέχει το βιοαέριο μπορεί να ποικίλουν από σχετικά γλυκές έως πικρές και στυφές, ανάλογα με την συγκέντρωση των αρωματικών συστατικών μέσα στο βιοαέριο. Αυτές οι εκπομπές, παρά το γεγονός ότι κάποιες είναι τοξικές, δεν είναι πιθανό να προκαλέσουν προβλήματα υγείας, καθώς το κατώφλι επιπτώσεων των ουσιών αυτών είναι γενικά υψηλότερο από το επίπεδο στο οποίο ανιχνεύονται. Θεωρούνται περισσότερο ως περιβαλλοντική ενόχληση (Young and Heasman, 1985 στο El-Fadel et al, 1997). Η έκταση κατά την οποία οι οσμές εξαπλώνονται έξω από τα σύνορα των ΧΥΤΑ εξαρτάται κυριότερα από τις μετεωρολογικές συνθήκες (El-Fadel et al, 1997).

Παρουσία ενοχλητικών εντόμων/ζώων Τέλος, μια άλλη ενοχλητική επίπτωση της παρουσίας των ΧΥΤΑ σε μια περιοχή είναι η συγκέντρωση στην περιοχή ενοχλητικών εντόμων ή/και ζώων, όπως τρωκτικά, γλάροι, τα οποία έλκονται από τα επικίνδυνα, ιδίως τα έντομα και τα τρωκτικά, καθώς πολλά μεταφέρουν ασθένειες.

4.3.1.1 Οικονομική αξιολόγηση εξωτερικού κόστους οχλήσεων

Για την χρηματική αξιολόγηση των οχλήσεων, περισσότερο κατάλληλες θεωρούνται η μέθοδος ηδονικής αποτίμησης, που έχει χρησιμοποιηθεί πολύ από μελέτες των ΗΠΑ και η μέθοδος πιθανολογικής αξιολόγησης. Ευρέως έχει αρχίσει να εφαρμόζεται και μία παραλλαγή της μεθόδου πιθανολογικής αξιολόγησης, η μέθοδος πειραμάτων επιλογής. H διαφορά των μεθόδων έγκειται στην δυνατότητα επιλογής που παρέχουν στους αποκρινόμενους. Η μεν πιθανολογική αξιολόγηση τούς δίνει τη δυνατότητα ελεύθερης επιλογής τιμής, ενώ στα πειράματα επιλογής επιλέγουν ανάμεσα σε προκαθορισμένες τιμές. Η σύγκριση των τιμών των μελετών που ανασκοπήθηκαν είναι πολύ δύσκολη, καθώς η μορφή έκθεσής τους στις μελέτες παρουσιάζει ποικιλία μονάδων μέτρησης των αποτελεσμάτων. Συγκεκριμένα, οι διαφορετικές μονάδες μέτρησης είναι οι εξής: 1. WTP σε €/νοικοκυριό/έτος ή WTP σε €/νοικοκυριό/μονάδα απόστασης (χμ ή μίλι) ή απλώς σε €/νοικοκυριό 2. ποσοστό % ή χρηματικό ποσό πτώσης τιμών κατοικιών που βρίσκονται στην ακτίνα επίδρασης του ΧΥΤΑ ανά μονάδα απόστασης 3. περιστασιακά κόστος/τόνο απορριμμάτων.

Από τους παραπάνω τρόπους έκφρασης, ο πιο διαδεδομένος είναι ο υπολογισμός του επί τοις εκατό ποσοστού της πτώσης των τιμών των ακινήτων που λαμβάνει χώρα στην περιοχή γύρω από τους ΧΥΤΑ και ακολουθούν η προθυμία πληρωμής ανά νοικοκυριό. Τέλος, σε μικρότερο ποσοστό οι τιμές υπολογίζονται σε κόστος ανά τόνο απορριμμάτων, μονάδα ιδανική, από πλευράς των υπεύθυνων διαχείρισης των αποβλήτων. «Στην περίπτωση του ΧΥΤΑ Γραμματικού, οι οικονομικές επιπτώσεις των οχλήσεων με βάση και την επιτόπια επίσκεψη, κρίνονται ιδιαίτερα σημαντικές καθώς πρόκειται για μία τουριστική περιοχή με μεγάλο δυναμικό ανάπτυξης.» Πιο συγκεκριμένα η λειτουργία του ΧΥΤΑ αναμένεται να επιφέρει: 1. Πτώση τιμών ακινήτων στην ευρύτερη περιοχή. 2. Μείωση του αριθμού επισκεπτών στην περιοχή.
43

  1. Μείωση των εσόδων των επιχειρήσεων υποδομών φιλοξενίας (ξενοδοχεία, καταλύματα) 4. Μείωση εσόδων κλάδου εστίασης στην περιοχή. 5. Έλλειψη δυνατότητας ανάπτυξης επιμέρους μορφών δραστηριοτήτων στην περιοχή και κυρίως ήπιου τουρισμού. 6. Δραστική αισθητική υποβάθμιση του τοπίου στην περιοχή 7. Μείωση αλιευτικών δραστηριοτήτων και δραστηριοτήτων θαλάσσιων σπορ και κολύμβησης στην περιοχή 8. Αύξηση δαπανών λήψης μέτρων αποφυγής οχλήσεων από τους κατοίκους και τις επιχειρήσεις της περιοχής. 8.4.3.2 Επιπτώσεις από τη μεταφορά αποβλήτων

Εκτός από τις παραπάνω εξωτερικότητες, πρέπει να αναφερθούν και οι εξωτερικότητες της μεταφοράς των αποβλήτων από τους αστικούς κάδους στους χώρους ταφής τους. Η διαδικασία αυτή μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα, όπως ατμοσφαιρική ρύπανση από τα απορριμματοφόρα, αυτοκινητιστικά δυστυχήματα στα οποία εμπλέκονται τα οχήματα αυτά, κυκλοφοριακή συμφόρηση στις οδούς διέλευσης και συλλογής των αποβλήτων, καθώς και φθορά της ασφάλτου, λόγω του μεγαλύτερου όγκου και βάρους τους. 1. Τροχαία ατυχήματα με εμπλοκή απορριμματοφόρων 2. Ατμοσφαιρική ρύπανση 3. Κυκλοφοριακή συμφόρηση 4. Φθορά ασφάλτου 8.4.3.3 Περιορισμοί χρήσης γης

Η χρήση μιας έκτασης γης για την χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΧΥΤΑ αποτελεί από μόνη της έναν περιορισμό στις παρούσες και μελλοντικές χρήσεις της γης και του χώρου που καταλαμβάνουν. Συγκεκριμένα, η γη που διατίθεται για αυτήν τη χρήση δεν είναι κατάλληλη για ανέγερση κτιρίων μετά την τελική κάλυψη και το κλείσιμο του ΧΥΤΑ, καθώς η αποικοδόμηση των ΑΣΑ επιφέρει καθιζήσεις στο έδαφος πάνω από αυτά. Υπάρχει, επίσης, και ο κίνδυνος εισχώρησης του βιοαερίου στα κτίρια που βρίσκονται πάνω από τον χώρο ταφής, όπως και των στραγγισμάτων στο έδαφος γύρω από αυτά, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα υγείας. Στις επόμενες υποπαραγράφους γίνεται αναλυτική περιγραφή των παραπάνω κινδύνων. Ωστόσο στο συγκεκριμένο ΧΥΤΑ οι βασικοί περιορισμοί στη χρήση γης αποτελούν η μείωση των διαθέσιμων εκτάσεων για ήπια αγροτική παραγωγή (ελαιόδεντρα) και κτηνοτροφία και στις γύρω περιοχές καθώς υπάρχουν κίνδυνοι για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις που αναφέρθηκαν. Επίσης οι εκτάσεις που έχουν οπτική επαφή με το ΧΥΤΑ θα κρίνονται ως ακατάλληλες για την οποιαδήποτε τουριστική αξιοποίηση.

8.4.3.4 Επιπτώσεις στην υγεία από τους ατμοσφαιρικούς ρυπους χυτά

Οι επιπτώσεις αυτές θα πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά καθώς εξαρτώνται από τη γενικότερη οικονομική κατάσταση αλλά και το επίπεδο ευημερίας των κοινωνιών και είναι δύσκολο να μοντελοποιηθούν βρίσκοντας εφαρμογή σε επιμέρους περιπτώσεις. Ωστόσο το κόστος αντιμετώπισης των όποιων προβλημάτων μπορεί να αποτελέσει μέτρο αξιολόγησης.

8.4.3.4.1 Οικονομική αξιολόγηση των επιπτώσεων των προϊόντων ΧΥΤΑ στην υγεία

Η αξιολόγηση των επιπτώσεων των ρύπων ΧΥΤΑ στην υγεία είναι μια δύσκολη εργασία, καθώς δεν υπάρχουν συγκεκριμένες μονάδες μέτρησης των προβλημάτων υγείας. Αρκετές μελέτες υπολογίζουν το κόστος ανά επεισόδιο (ή ανά περιστατικό για τους καρκίνους) με την προσέγγιση κόστους ασθενείας, ενώ οι περισσότερες από τις εκτιμήσεις κόστους έχουν βασιστεί στην Αξία μιας Στατιστικής Ζωής και στην Αξία των Ετών Χαμένης Ζωής. Μεγάλο ποσοστό χρησιμοποίησης κατέχει, επίσης, η πιθανολογική αξιολόγηση, όσον αφορά την εκτίμηση της WTP αποφυγής εισαγωγής σε νοσοκομείο λόγω αναπνευστικού προβλήματος.

8.5. Θετικές εσωτερικότητες (όφελος)

44
Η επίπτωση των ΧΥΤΑ στην ευημερία του ανθρώπου, όπως αναφέρθηκε και στο προηγούμενο κεφάλαιο, μπορεί να είναι και θετική και συνίσταται στην ανάκτηση και χρήση της ενέργειας του μεθανίου του βιοαερίου αλλά και σε επιμέρους ωφέλειες όπως αυτές αναφέρονται παρακάτω.

8.5.1 Ανάκτηση βιοαερίου (μεθανίου) και ενέργειας Η Κοινοτική νομοθεσία ενθαρρύνει και επιδοτεί την συλλογή και την ανάκτηση του βιοαερίου ως καύσιμη ύλη για την παραγωγή ενέργειας. Η χρήση του αυτή αποφέρει και έσοδα, τα οποία μπορεί να καλύπτουν ένα μέρος των δαπανών του συστήματος συλλογής και ελέγχου του βιοαερίου. Η χρήση του βιοαερίου ως καυσίμου (ενός σχετικά φτωχού καυσίμου) προϋποθέτει, ωστόσο, σημαντική και δαπανηρή επεξεργασία βιοαερίου (μείωση της υγρασίας, αφαίρεση του υδρόθειου κτλ). Η ενεργειακή αξιοποίηση μπορεί να γίνει είτε για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε μηχανές αερίου ή αεροστρόβιλους είτε για την παραγωγή θερμικής ενέργειας (λέβητες) είτε για συνδυασμό των δύο.

8.5.1.1 Οικονομική αξιολόγηση ανάκτησης μεθανίου Η αξιολόγηση γίνεται με υπολογισμό την ωφέλεια από την αξιοποίηση με υπολογισμούς διαφορετικών δεδομένων για τα ποσοστά συλλογής και απόδοσης βιοαερίου, αλλά και των τιμών πώλησης της παραγόμενης ενέργειας. Στο ΧΥΤΑ Γραμματικού θα μπορούσε να γίνει παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ή άλλων μορφών σε σχετικά περιορισμένη κλίμακα για κάλυψη τοπικών αναγκών. Διάφορες εταιρικές και επιχειρηματικές μορφές θα μπορούσαν να προσδώσουν επιπλέον έσοδα (πέραν της εξοικονόμησης) σε επιχειρηματίες αλλά και φορείς της περιοχής.

8.5.2 Δημιουργία θέσεων απασχόλησης

Ο ΧΥΤΑ Γραμματικού μπορεί να οδηγήσει σε δημιουργία θέσεων απασχόλησης (εργάτες, τεχνικοί, οδηγοί, ασφάλεια, κ.λ.π.). Οι θέσεις αυτές μπορούν να αφορούν κατοίκους της περιοχής. Ωστόσο η συμβολή αυτή κρίνεται σχετικά μικρής σημασίας σε σχέση με πιθανές απώλειες θέσεων απασχόλησης σε άλλες δραστηριότητες στην περιοχή, που μπορεί να αποφέρει η λειτουργία του. Η οικονομική αξιολόγηση μπορεί να γίνει εύκολα με τον αριθμό των θέσεων αυτών και της επιπλέον αμοιβής της εργασίας στην περιοχή.

8.5.3 Ανάκτηση πολύτιμων υλικών/πόρων – μείωση αποβλήτων προς απόθεση

Η περίπτωση αυτή μπορεί να βρει εφαρμογή στην περίπτωση που προβλεφθεί στη λειτουργία του ΧΥΤΑ σύστημα διαχωρισμού υλικών. Με βάση την τιμή ή το κόστος των υλικών ανά μονάδα βάρους μπορεί να υπολογιστεί η εξοικονόμηση χρημάτων των υλικών και πόρων αυτών. Από την επιτόπια επίσκεψη δεν προέκυψαν σχετικές πληροφορίες αναφορικά με τη λειτουργία κάποιου σχετικού συστήματος στο ΧΥΤΑ Γραμματικού.

8.5.4 Σύνοψη εξωτερικοτήτων ΧΥΤΑ Γραμματικού Με βάση την παραπάνω ανάλυση προκύπτει ο παρακάτω πίνακας εξωτερικοτήτων του ΧΥΤΑ Γραμματικού με βάση τον οποίο θα πρέπει να γίνει μία ΑΚΟ της λειτουργία του. Σημειώνεται ότι ο πίνακας είναι ενδεικτικός και με βάση τη μικρή εμπειρία που αποκτήθηκε από την επιτόπια επίσκεψη (το διήμερο του Σεπτεμβρίου 2016), αλλά και τη βιβλιογραφία. Μία τέτοια ανάλυση απαιτεί τεράστια επένδυση σε πόρους και χρόνο να υλοποιηθεί εάν θέλουμε μια λεπτομερή ΑΚΟ της συγκεκριμένης περίπτωσης.

45
Πίνακας 8. Σύνοψη των εκτιμώμενων εξωτερικοτήτων και βαθμός εμφάνισης στο ΧΥΤΑ Γραμματικού Εξωτερικότητα Βαθμός εμφάνισης στο ΧΥΤΑ Γραμματικού ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΕΣ (ΚΟΣΤΟΣ) ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΕΣ Ιπτάμενη σκόνη Υψηλός Διοξείδιο του άνθρακα (CO2) και Μεθάνιο (CH4) Υψηλός VOCs Χαμηλός Άλλες ουσίες Υψηλός Σωματίδια Υψηλός Πυρκαγιών και εκρήξεων Χαμηλός Θανάτου των φυτών Χαμηλός Εκπομπές στο έδαφος και το νερό Υψηλός ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΕΣ Θόρυβος Υψηλός Αιωρούμενη σκόνη Υψηλός Διασπορά απορριμμάτων Υψηλός Δυσάρεστες οσμές Υψηλός Παρουσία ενοχλητικών εντόμων/ζώων Υψηλός ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΕΣ Πτώση τιμών ακινήτων στην ευρύτερη περιοχή. Υψηλός Μείωση του αριθμού επισκεπτών στην περιοχή. Υψηλός Μείωση των εσόδων των επιχειρήσεων υποδομών φιλοξενίας (ξενοδοχεία, καταλύματα) Υψηλός Μείωση εσόδων κλάδου εστίασης στην περιοχή. Υψηλός Έλλειψη δυνατότητας ανάπτυξης επιμέρους μορφών δραστηριοτήτων στην περιοχή και κυρίως ήπιου τουρισμού. Χαμηλός Δραστική αισθητική υποβάθμιση του τοπίου στην περιοχή Υψηλός Μείωση αλιευτικών δραστηριοτήτων και δραστηριοτήτων θαλάσσιων σπορ και κολύμβησης στην περιοχή Υψηλός Αύξηση δαπανών λήψης μέτρων αποφυγής οχλήσεων από τους κατοίκους και τις επιχειρήσεις της περιοχής. Υψηλός Επιπτώσεις από τη μεταφορά αποβλήτων Χαμηλός Περιορισμός χρήσεων γης Χαμηλός Επιπτώσεις στην υγεία από τους ατμοσφαιρικούς ρύπους ΧΥΤΑ Χαμηλός ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΕΣ (ΟΦΕΛΟΣ) Ανάκτηση βιοαερίου (μεθανίου) και ενέργειας Υψηλός Δημιουργία θέσεων απασχόλησης Χαμηλός Ανάκτηση πολύτιμων υλικών/πόρων – μείωση αποβλήτων προς απόθεση Χαμηλός ΜΕΡΟΣ Δ. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΩΝ 8.6. ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΩΝ

Η παρουσίαση των μεθοδολογιών οικονομικής αξιολόγησης ξεκινά από την κατηγοριοποίησή τους και την σύντομη επεξήγηση των χαρακτηριστικών γνωρισμάτων κάθε κατηγορίας και ακολουθεί η ανάπτυξη του θεωρητικού πλαισίου εφαρμογής των προσεγγίσεων που έχει παρατηρηθεί ότι χρησιμοποιούνται συχνότερα στις περιπτώσεις αξιολόγησης των εξωτερικοτήτων ΧΥΤΑ. Υπάρχει πλήθος μεθόδων χρηματικής αποτίμησης περιβαλλοντικών εξωτερικοτήτων, το οποίο μπορεί να ταξινομηθεί σε δύο κύριες κατηγορίες: τις προσεγγίσεις με βάση καμπύλες ζήτησης και στις προσεγγίσεις χωρίς καμπύλες ζήτησης. Στο Σχήμα 3.1 συνοψίζονται σχηματικά οι κατηγορίες αυτές. Τα αποτελέσματά των προσεγγίσεων με καμπύλες ζήτησης είναι πιο αξιόπιστα από ό,τι εκείνα των μεθόδων χωρίς καμπύλες ζήτησης, γι’ αυτό το λόγο συνήθως χρησιμοποιούνται αυτές για την οικονομική αποτίμηση των εξωτερικοτήτων.
46
Όπως φαίνεται στο Σχήμα, οι μέθοδοι με βάση καμπύλες ζήτησης μπορούν να διακριθούν σε τρεις υποκατηγορίες: 1. Μέθοδοι αποκάλυψης προτιμήσεων 2. Μέθοδοι έκφρασης προτιμήσεων και 3. Μέθοδοι αξιολόγησης αποτελεσμάτων στην αγορά
Σχήμα 11: Μέθοδοι αξιολόγησης περιβαλλοντικών εξωτερικοτήτων (Πηγή: Φαλτάκα 2007)

8.6.1 Μέθοδοι αποκάλυψης προτιμήσεων

Η πρώτη υποκατηγορία μεθόδων, επίσης γνωστές ως έμμεσες μέθοδοι, επιδιώκουν την έμμεση αποκάλυψη της WTP της κοινωνίας για ένα μη εμπορεύσιμο αγαθό μέσω της πραγματικής συμπεριφοράς των ατόμων στην αγορά. Αυτό σημαίνει ότι η ζήτηση ενός περιβαλλοντικού αγαθού μπορεί να φανερωθεί από την τάση των ανθρώπων να αγοράζουν αγαθά που συνδέονται με το περιβαλλοντικό αγαθό (έχουν συμπληρωματική ή άλλου είδους σχέση). Παράδειγμα αποτελεί η αγορά εμφιαλωμένου νερού ή φίλτρων νερού, που δείχνει με έμμεσο τρόπο την αξία του καθαρού πόσιμου νερού. Οι τεχνικές αυτές λειτουργούν με την προϋπόθεση ότι οι τιμές συγκεκριμένων εμπορεύσιμων αγαθών ή υπηρεσιών απεικονίζουν εν μέρει την αξία της ποιότητας διάφορων περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών. Οι προτιμήσεις των ατόμων για το περιβαλλοντικό αγαθό φανερώνονται, έτσι, από την εκμετάλλευση της συμπληρωματικής σχέσης με το εμπορεύσιμο. Οι τεχνικές που ανήκουν στην κατηγορία αυτή είναι η μέθοδος ηδονικής αποτίμησης (Hedonic Pricing Method – HPM), η μέθοδος κόστους ταξιδιού (Travel Cost Method – TCM) και η μέθοδος αμυντικών δαπανών (Avertive Behavior Method, γνωστή και ως μέθοδος συμπεριφοράς αποφυγής). Η μέθοδος ηδονικής αποτίμησης βασίζεται στο γεγονός ότι η τιμή ενός αγαθού αποτελεί συνάρτηση των ιδιοτήτων του, συμπεριλαμβανομένων και των περιβαλλοντικών του ιδιοτήτων, και έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως για τον προσδιορισμό της αξίας των περιβαλλοντικών αγαθών και υπηρεσιών μέσω των τιμών των ακινήτων στην εμβέλεια των ΧΥΤΑ. Η μέθοδος κόστους ταξιδιού χρησιμοποιείται συνήθως για την αποτίμηση της ψυχαγωγικής αξίας ενός χώρου. Η θεμελιώδης αρχή της είναι ότι τα ποσά που δαπανώνται για την επίσκεψη του χώρου αυτού (έξοδα μεταφορών και συναφή), εκτός της τιμής εισόδου, αν υπάρχει, αποτελούν ένδειξη της αξίας του. Η αξιολόγηση της περιβαλλοντικής ποιότητας με τη μέθοδο αμυντικών δαπανών ή συμπεριφοράς αποφυγής στηρίζεται στην παραδοχή ότι, οι δαπάνες που γίνονται για την απόκτηση αγαθών που αντικαθιστούν ένα περιβαλλοντικό αγαθό ή βοηθούν στην αποφυγή των επιπτώσεων από τη ρύπανσή του αποτελούν μέτρο της αξίας του.
47
8.6.2 Μέθοδοι έκφρασης προτιμήσεων

Οι μέθοδοι έκφρασης ή δήλωσης προτιμήσεων στοχεύουν στην απόσπαση ρητών δηλώσεων των ατόμων ως προς την προθυμία τους να πληρώσουν για μια μεταβολή στην περιβαλλοντική ποιότητα. Αυτές οι τεχνικές είναι γνωστές και ως άμεσες μέθοδοι, επειδή αποσκοπούν στις άμεσες δηλώσεις των ατόμων για τις προτιμήσεις τους για την εκτίμηση της αξίας των αλλαγών στο περιβάλλον. Η πιθανολογική μέθοδος αξιολόγησης (Contingent Valuation Method – CVM) και οι μέθοδοι ανάλυσης συζυγιών (Conjoint Analysis) συγκαταλέγονται στις κύριες προσεγγίσεις αυτής της κατηγορίας. Και οι δύο κατηγορίες χρησιμοποιούν έρευνες για να αποσπάσουν δηλώσεις των προτιμήσεων των ατόμων. Η πιθανολογική μέθοδος αξιολόγησης έχει τη μορφή έρευνας αγοράς και αποσπά ρητές δηλώσεις των ερωτώμενων σχετικά με το περιβαλλοντικό αγαθό του οποίου η τιμή διερευνάται, ενώ στην κατηγορία μεθόδων ανάλυσης συζυγιών γίνεται χρήση τεχνικών όπως πειράματα επιλογής (Choice Experiments), πιθανολογική ιεράρχηση/ταξινόμηση (Contingent Ranking/Rating) και παιχνίδια προσφορών (Bidding Games). Από τις μεθόδους ανάλυσης συζυγιών, στα πλαίσια της εδαφικής διάθεσης ΑΣΑ, υπάρχει μεγάλη προτίμηση στη μέθοδο πειραμάτων επιλογής. Η λειτουργία της μεθόδου αναλύεται παρακάτω. 8.6.3 Μέθοδοι αξιολόγησης αποτελεσμάτων στην αγορά

Στην υποκατηγορία των μεθόδων αξιολόγησης φυσικών αποτελεσμάτων στην αγορά, οι περιβαλλοντικές αλλαγές εκτιμώνται με την παρατήρηση των φυσικών αλλαγών που επιφέρει μια νέα δραστηριότητα και η επίδραση αυτών των αλλαγών στην αξία των οικονομικών αγορών, αλλά και στην ευημερία της κοινωνίας. Αν, για παράδειγμα, ένας ΧΥΤΑ ρυπαίνει το υποκείμενο έδαφος και σε κοντινή του περιοχή υπάρχουν αγροτικές καλλιέργειες, η ρύπανση του εδάφους επηρεάζει αρνητικά την ανάπτυξη των καλλιεργειών. Σε αυτήν την περίπτωση, η ρύπανση του εδάφους επιβάλλει ένα κόστος στους αγρότες, το οποίο είναι ισοδύναμο με την αγοραστική (χρηματική) αξία των απωλειών στα κέρδη τους. Εάν η αλλαγή που προκαλεί αυτό το κόστος είναι σημαντική (δηλαδή μη οριακή), τότε πιθανότατα θα επιδράσει αυξητικά στην τιμή πώλησης του αγροτικού προϊόντος. Αυτό σημαίνει ότι οι αγρότες θα ανακτήσουν μερικώς, εάν όχι πλήρως, τις απώλειές τους, μόνο αν οι καταναλωτές πληρώσουν περισσότερο για λιγότερη ποσότητα. Επομένως, για να υπολογιστεί η συνολική απώλεια ευημερίας από την αλλαγή αυτή, δεν αρκεί μόνο η εκτίμηση της μείωσης της αγοραστικής αξίας της αγροτικής παραγωγής, αλλά θα πρέπει να υπολογιστεί και η απώλεια ευημερίας των καταναλωτών. Η καταλληλότερη και πιο διαδεδομένη τεχνική στην υποκατηγορία αυτή είναι η μέθοδος δόσης-αντίδρασης (Dose-Response Method), με την οποία εκτιμώνται οι ζημιές (αντίδραση) που προκαλούνται από έκθεση σε χημικές ουσίες (δόση). Η μέθοδος αυτή είναι ουσιαστικά η επέκταση της μεθόδου διαδρομών επιπτώσεων, που αναλύθηκε στο προηγούμενο κεφάλαιο. Στην ίδια υποκατηγορία περιλαμβάνονται και οι προσεγγίσεις ανθρώπινου δυναμικού (Human Capital Method) και κόστους αντικατάστασης (Replacement Cost Method). Η μέθοδος ανθρώπινου δυναμικού εξυπηρετεί στην αποτίμηση των αρνητικών επιπτώσεων στην υγεία των υπαλλήλων, που προέρχονται από την ατμοσφαιρική ρύπανση, μετρώντας την επίδραση στην παραγωγικότητά τους, ενώ σύμφωνα με τη μέθοδο κόστους αντικατάστασης, οι δαπάνες που κάνει η κοινωνία για την αντικατάσταση της ωφέλειας που έχει από ένα περιβαλλοντικό αγαθό, όταν αυτό έχει υποβαθμιστεί, αντιπροσωπεύουν την αξία του. 8.6.4 Μέθοδοι χωρίς καμπύλες ζήτησης

Οι μέθοδοι που δεν ακολουθούν καμπύλες ζήτησης δεν στηρίζονται στην οικονομική θεωρία της ευημερίας, αλλά υπολογίζουν προσεγγιστικά τις τιμές που έχει τοποθετήσει η κοινωνία στα περιβαλλοντικά αγαθά. Μερικές από αυτές μπορεί να επικαλύπτουν εν μέρει κάποιες από τις μεθόδους αξιολόγησης φυσικών επιπτώσεων στην αγορά (COWI, 2000b). Στις τεχνικές χωρίς καμπύλες ζήτησης ανήκουν η προσέγγιση κόστους καθαρισμού (Clean-up Cost Approach) και η προσέγγιση κόστους περιορισμού (Abatement Cost Approach), καθώς και μεθοδολογίες που στηρίζονται σε δικαστικές κυρώσεις για αποζημιώσεις ρύπανσης ιδιωτικών ιδιοκτησιών. Οι δύο πρώτες μεθοδολογίες έχουν χρησιμοποιηθεί εκτενώς στη βιβλιογραφία για την εκτίμηση της αξίας της ρύπανσης από ΧΥΤΑ (COWI, 2000b). Η προσέγγιση κόστους καθαρισμού στηρίζεται στην ιδέα ότι, στην περίπτωση ρύπανσης ενός
48
περιβαλλοντικού πόρου, η αξία του δίνεται από το χρηματικό ποσό που θα δαπανηθεί για την ολική απομάκρυνση των ρύπων και αποκατάσταση των φυσικών του ιδιοτήτων. Στο ίδιο σκεπτικό βασίζεται και η προσέγγιση κόστους περιορισμού. Η διαφορά τους είναι ότι στην τελευταία η αξία της ρύπανσης υπολογίζεται από τις δαπάνες περιορισμού και όχι ολικής αποκατάστασης της ρύπανσης. Στο ακόλουθο υποκεφάλαιο περιγράφονται αναλυτικότερα οι μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται συχνότερα στην οικονομική αποτίμηση περιβαλλοντικών εξωτερικοτήτων ΧΥΤΑ. Την περιγραφή των μεθόδων ακολουθεί η συζήτηση ζητημάτων που συνδέονται με την οικονομική αξιολόγηση των επιπτώσεων των ΧΥΤΑ. 8.6.5 ΗΔΟΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Η μέθοδος ηδονικής αποτίμησης (Hedonic Pricing Method – HPM) στηρίζεται στην υπόθεση ότι η τιμή ενός αγαθού (ή μιας υπηρεσίας) στην αγορά αποτελεί μέτρο της αξίας που έχουν για το άτομο, μέσα στα άλλα, και τα φυσικά, αισθητικά ή περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά του αγαθού αυτού (ή της υπηρεσίας). Η αξία των περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών βρίσκεται αναλύοντας στατιστικά τις διαθέσιμες τιμές αγοράς για το αγαθό και τα διαφορετικά επίπεδα της περιβαλλοντικής ποιότητας που επηρεάζουν τις τιμές. Ο ερευνητής συλλέγει πληροφορίες σχετικά με όλους τους παράγοντες που καθορίζουν την τιμή του εμπορεύσιμου αγαθού και, στη συνέχεια, εφαρμόζει οικονομετρική ανάλυση στο σύνολο των διάφορων τιμών που επικρατούν για αυτό στην αγορά. Αφού απομονώσει από τους υπόλοιπους παράγοντες που επηρεάζουν την αξία του εμπορεύσιμου αγαθού την περιβαλλοντική ιδιότητα που τον ενδιαφέρει, υπολογίζει την τιμή της. Στο πεδίο των ΧΥΤΑ, η ηδονική αποτίμηση έχει χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση του εξωτερικού κόστους των οχλήσεων. Οι περισσότερες από τις πρωτογενείς μελέτες αξιολόγησης οχλήσεων προέρχονται από τις ΗΠΑ, ενώ οι μελέτες που είχαν διεξαχθεί μέχρι πρόσφατα για την Ευρώπη αποτελούσαν μεταφορές των τιμών των αμερικανικών μελετών. Η μέθοδος ηδονικής αποτίμησης είναι μια πολύ αξιόπιστη μέθοδος οικονομικής αξιολόγησης περιβαλλοντικών εξωτερικοτήτων. Ωστόσο, οι μελέτες αναφέρουν ορισμένα σημαντικά προβλήματα κατά την εφαρμογή της. Το κυριότερο είναι η επίδραση της κατάτμησης της αγοράς ιδιοκτησίας (market segmentation). Άλλα προβλήματα εφαρμογής των μεθόδων περιλαμβάνουν την έλλειψη διαθεσιμότητας απαραίτητων δεδομένων, όσον αφορά τις συναλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στο χρονικό διάστημα όπου αναφέρεται κάθε μελέτη. Επιπλέον, στα ελαττώματά της συμπεριλαμβάνεται και η αδυναμία συνυπολογισμού της επίδρασης των κλιματολογικών και τοπογραφικών συνθηκών που επηρεάζουν τη διασπορά των οσμών, των διεσπαρμένων απορριμμάτων και τα επακόλουθά τους (συγκέντρωση ενοχλητικών ζώων, εντόμων κλπ). Παρά τα προβλήματα αυτά, ωστόσο, η μέθοδος εγκρίνεται για την αξιολόγηση τέτοιου είδους εξωτερικοτήτων. 8.6.6 ΠΙΘΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Η πιθανολογική μέθοδος αξιολόγησης (Contingent Valuation Method – CVM) εκτιμά την προθυμία πληρωμής ή την προθυμία αποδοχής αποζημίωσης για μια αλλαγή στην ποσότητα ή την ποιότητα ενός περιβαλλοντικού αγαθού με τεχνικές έρευνας αγοράς. Στο ερωτηματολόγιο περιγράφεται μια υποθετική αλλαγή σε ένα περιβαλλοντικό αγαθό και ζητείται ευθέως από τους ερωτώμενους η προθυμία πληρωμής τους ή η προθυμία τους να αποζημιωθούν για την αλλαγή αυτή. Στη συνέχεια, με κατάλληλη στατιστική επεξεργασία επιδιώκουν σύγκλιση των διάφορων ποσών που προτείνει ο καθένας. Θεωρητικά, η πιθανολογική μέθοδος αξιολόγησης μπορεί να εφαρμοστεί σε όλες τις καταστάσεις, εφόσον οι ερωτήσεις αφορούν την αξιολόγηση υποθετικών γεγονότων, όπως βελτιώσεις ή υποβάθμιση της ποιότητας του περιβάλλοντος, ακόμα και την ύπαρξη ορισμένων ζωικών ή φυτικών ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση. Όσον αφορά την εδαφική διάθεση ΑΣΑ, η πιθανολογική αξιολόγηση έχει χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της προθυμίας πληρωμής των ατόμων προκειμένου να μη ζουν κοντά σε ΧΥΤΑ ή την προθυμία αποδοχής αποζημίωσης επειδή δημιουργήθηκαν εγκαταστάσεις κοντά στην κατοικία τους. Ωστόσο, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η ακρίβεια των εκτιμήσεων που δηλώνουν τα άτομα στις συνεντεύξεις εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την παροχή περιγραφής της υποθετικής κατάστασης, την ορθότητα της περιγραφής, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο θα γινόταν η πληρωμή. Υπάρχει, ακόμα, ο κίνδυνος μεροληψίας από μέρους των ερωτώμενων, εφόσον τα άτομα δε δεσμεύονται να πληρώσουν όσα χρήματα δηλώνουν. Επομένως, σε περιπτώσεις που
49
η διεξαγωγή των ερευνών πιθανολογικής αξιολόγησης στοχεύει στην αξιοποίηση των αποτελεσμάτων για ενημέρωση των πολιτικών αρχών ενός τόπου, τα άτομα είναι πιθανό είτε να υπερβάλλουν στις δηλώσεις τους είτε να υποκρύπτουν την πραγματική προθυμία πληρωμής τους, προσπαθώντας να επηρεάσουν τα αποτελέσματα της έρευνας προς όφελός τους. Στην βιβλιογραφία, η πιθανολογική αξιολόγηση έχει εφαρμοστεί κυρίως για την αποτίμηση του κόστους των οχλήσεων από τη λειτουργία χώρων εδαφικής απόθεσης ΑΣΑ, αλλά και των επιπτώσεων αυτής στην ανθρώπινη υγεία. Όσον αφορά την αξιολόγηση των οχλήσεων εδαφικής διάθεσης, ο αριθμός των μελετών πιθανολογικής αξιολόγησης των ΗΠΑ είναι κατά πολύ μεγαλύτερος από τον αριθμό των ευρωπαϊκών μελετών. Ιδιαίτερα ευρεία χρήση της πιθανολογικής αξιολόγησης έχουν κάνει και πολλές από τις μελέτες που επιχείρησαν αποτίμηση του κόστους των ασθενειών και παθήσεων που προκαλούν οι εγκαταστάσεις διαχείρισης ΑΣΑ στους κατοίκους των γύρω περιοχών. Η οικονομική αποτίμηση είναι μέχρι τώρα περισσότερο ανεπτυγμένη στο πεδίο των ασθενειών που οφείλονται στην ατμοσφαιρική ρύπανση από τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας ΑΣΑ (όχι ειδικά από τους ΧΥΤΑ), εξαιτίας της έλλειψης επαρκών δεδομένων σχετικά με τα αποτελέσματα των υγρών εκπομπών τους στην υγεία. Παρά τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η διεξαγωγή της, η πιθανολογική αξιολόγηση είναι μια πολλά υποσχόμενη μέθοδος εκτίμησης της αξίας περιβαλλοντικών αγαθών, υπηρεσιών ή ιδιοτήτων, λόγω της δυνατότητας που παρέχει για αποτίμηση μη-χρηστικών αξιών και υποθετικών μεταβολών της περιβαλλοντικής ποιότητας. 8.6.7 ΤΕΧΝΙΚΗ ΔΟΣΗΣ – ΑΠΟΚΡΙΣΗΣ

Η προσέγγιση δόσης – απόκρισης (Dose – Response Approach) εκτιμά τη απευθείας φυσική επίδραση μιας περιβαλλοντικής μεταβολής σε έναν αποδέκτη, πχ, το διαβρωτικό αποτέλεσμα που έχει η όξινη βροχή στα υλικά ή στις καλλιέργειες ή η επίπτωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην υγεία των ανθρώπων. Με άλλα λόγια η τεχνική αυτή συνδέει ένα συγκεκριμένο επίπεδο ρύπανσης (δόση) με το φυσικό αποτέλεσμά της (απόκριση) και είναι δυνατόν να χαρακτηριστεί ως φυσική προέκταση της μεθόδου διαδρομών επιπτώσεων. Η μέθοδος δόσης – απόκρισης συνιστά μια προσέγγιση μεγάλης σημασίας για την αποτίμηση των επιπτώσεων της περιβαλλοντικής ρύπανσης στις αγροτικές καλλιέργειες, στα δάση και στην ανθρώπινη υγεία, και έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως. Εκτός, όμως, από την εκτίμηση των επιπτώσεων των αρνητικών περιβαλλοντικών αλλαγών, μπορεί να χρησιμοποιηθεί επίσης και για την εκτίμηση των θετικών αποτελεσμάτων μιας περιβαλλοντικής αλλαγής. Ένα τέτοιο παράδειγμα αναφέρθηκε στο προηγούμενο κεφάλαιο, ως προς την ανάκτηση του μεθανίου που παράγεται από την αποικοδόμηση των απορριμμάτων ενός ΧΥΤΑ προς παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Παρά τις παγίδες που μπορεί να κρύβει, η τεχνική δόσης – απόκρισης μπορεί να θεωρηθεί ως ο πιο άμεσος τρόπος αξιολόγησης της περιβαλλοντικής αλλαγής, καθώς βάση της είναι η παρατήρηση των επιπτώσεων που έχουν οι περιβαλλοντικές αλλαγές στις τιμές των αγαθών και υπηρεσιών.

8.6.8 ΚΟΣΤΟΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Ή ΚΟΣΤΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ

Η τεχνική κόστους αποκατάστασης είναι μία προσεγγιστική μέθοδος, η οποία στηρίζει την αποτίμηση των περιβαλλοντικών εξωτερικοτήτων, όχι στην προθυμία πληρωμής των ατόμων (δηλαδή στις προτιμήσεις τους), αλλά στις δαπάνες καθαρισμού ή περιορισμού μιας συγκεκριμένης ρύπανσης, προκειμένου να αποφευχθούν οι δυσάρεστες επιπτώσεις της. Όταν μία ρύπανση λάβει χώρα, τότε το κόστος αποκατάστασης, δηλαδή το κόστος επαναφοράς του ρυπασμένου χώρου στην αρχική του κατάσταση, λειτουργεί ως μέτρο της έκτασης της ζημιάς. Η μέθοδος αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην περίπτωση των ΧΥΤΑ για να μετρηθεί το κόστος καθαρισμού ή μείωσης της ποσότητας των στραγγισμάτων που διαφεύγουν από τις δεξαμενές απόθεσης. Αυτό το κόστος μπορεί να ληφθεί ως δείκτης της οικονομικής αξίας της περιβαλλοντικής ζημιάς. 8.6.9 ΚΟΣΤΟΣ ΑΠΟΦΥΓΗΣ

Η τεχνική κόστους αποφυγής (ή προληπτικών δαπανών ή αμυντικών δαπανών ή κόστους περιορισμού) μοιάζει με την τεχνική κόστους καθαρισμού σε πολλά σημεία. Η μέθοδος αυτή είναι επίσης μια προσεγγιστική μέθοδος αποτίμησης, που δε στηρίζεται στην προθυμία
50
πληρωμής των ατόμων, γεγονός που σημαίνει ότι δε χρησιμοποιεί καμπύλες ζήτησης. Η διαφορά της με την προσέγγιση κόστους καθαρισμού είναι ότι η προσέγγιση κόστους αποφυγής εκτιμά τις δαπάνες που συνδέονται με την αποφυγή των συνεπειών μιας ρύπανσης, ενώ η προσέγγιση κόστους καθαρισμού τις δαπάνες πλήρους αποκατάστασης της ρύπανσης. Η προσέγγιση χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση μη εμπορεύσιμων αγαθών, όπως ο καθαρός αέρας, το καθαρό νερό ή η αλλαγή της ευημερίας. Σχετικά παραδείγματα είναι η εγκατάσταση διπλών τζαμιών στις κατοικίες προς μείωση του θορύβου που έρχεται από το δρόμο ή οι δαπάνες για την αγορά εμφιαλωμένου νερού ή φίλτρων νερού για την αποφυγή επαφής με παθογόνους μικροοργανισμούς. Στην πράξη, βέβαια, οι ανεπιθύμητες επιπτώσεις δε μπορούν πάντα να αποφεύγονται με αμυντικές δαπάνες, καθώς οι δαπάνες αυτές δεν αποκαθιστούν την αρχική κατάσταση. Αυτό συμβαίνει όταν, για παράδειγμα, τα νοικοκυριά εφοδιάζονται με διπλά τζάμια για τη μείωση του θορύβου. Ο θόρυβος αποφεύγεται μέσα στο σπίτι, όμως συνεχίζει να προκαλεί ενόχληση εκτός σπιτιού. Για αυτό, η μέθοδος αυτή αντιμετωπίζεται όπως και η μέθοδος κόστους αποκατάστασης, δηλαδή θεωρείται ότι οι εκτιμήσεις της αποτελούν μόνο ενδείξεις του ελάχιστου κοινωνικού κόστους της ρύπανσης. Σύμφωνα, ωστόσο, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (COWI, 2000b), η παραπάνω διαπίστωση μπορεί να συμβάλει, από οικονομικής άποψης, στη βελτίωση της αξιολόγησης των περιβαλλοντικών εξωτερικοτήτων, εφόσον οι δαπάνες αυτές μπορούν να ληφθούν ως η ελάχιστη αξία που θέτει η κοινωνία στην απομάκρυνση της ρύπανσης από το περιβάλλον. Αν η κοινωνία τοποθετούσε μεγαλύτερη αξία σε αυτήν τη συγκεκριμένη ρύπανση, θα απαιτούσε με κάποιον τρόπο υψηλότερο βιοτικό επίπεδο, πράγμα που θα αύξανε το κόστος περιορισμού της. Το συμπέρασμα αυτό, βέβαια, βασίζεται στην υπόθεση ότι οι απαιτήσεις για βιοτικό επίπεδο (δηλαδή για περιβαλλοντική ποιότητα) είναι, σε κάθε περίπτωση και για κάθε χρονική περίοδο, βέλτιστες. Σε πολλές περιπτώσεις, ωστόσο, μπορεί να υπάρχουν ταυτόχρονα περισσότερες από μία αμυντικές δαπάνες. Η συμπεριφορά αποφυγής μπορεί να περιλαμβάνει δαπάνες χρόνου, χρημάτων ή και άλλων φύσεων (όπως πιθανή μετακόμιση από μια περιοχή, λόγω περιβαλλοντικής υποβάθμισης ή απλώς λόγω παρουσίας ΧΥΤΑ, με κόστος την αύξηση της απόστασης από το χώρο εργασίας και την κατανάλωση περισσότερου χρόνου για την κάλυψη της διαδρομής, καθώς και την επιβάρυνση εξόδων μεταφοράς – καύσιμα αυτοκινήτου ή εισιτήρια δημόσιων συγκοινωνιών). Σε αυτές τις περιπτώσεις η χρήση της μεθόδου είναι πολύπλοκη και δεν εφαρμόζεται. Η προσέγγιση είναι αρκετά εύχρηστη και κατάλληλη για την αποτίμηση του κόστους των στραγγισμάτων. 8.6.10 ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΟΦΕΛΟΥΣ

Για κάθε δραστηριότητα που λαμβάνει χώρα στην κοινωνία σήμερα, οι αναλυτές κόστουςοφέλους αντιμετωπίζουν την πρόκληση της χρηματικής αποτίμησης όλων των εξωτερικοτήτων που σχετίζονται με τη δραστηριότητα αυτή. Συνήθως, η πρωτογενής έρευνα και συλλογή των απαραίτητων δεδομένων για την αξιολόγηση και την υποστήριξη κάθε πολιτικής δράσης είναι πολύ χρονοβόρα και δαπανηρή. Για τον λόγο αυτό, είναι πλέον συνηθισμένη πολιτική να χρησιμοποιούνται στις αναλύσεις κόστους-οφέλους ήδη υπάρχουσες εκτιμήσεις από άλλες μελέτες. Η διαδικασία εφαρμογής των εκτιμήσεων που προήλθαν από μια μελέτη αξιολόγησης μιας πολιτικής δράσης σε μία περιοχή για την αποτίμηση των επιπτώσεων της ίδιας ή παρόμοιας δράσης σε μία διαφορετική περιοχή ονομάζεται μεταβίβαση ή μεταφορά οφέλους (Benefits Transfer). Η μέθοδος μεταβίβασης οφέλους δίνει τη δυνατότητα, αν υπάρχουν προηγούμενες εκτιμήσεις της οικονομικής αξίας των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που έχει, πχ, κάποιο κοινωνικό ή αναπτυξιακό έργο σε μία περιοχή, να χρησιμοποιηθούν ως «δείκτες» της αξίας των επιπτώσεων που θα έχει το ίδιο έργο σε άλλη περιοχή. Αυτό σημαίνει ότι το οικονομικό όφελος (και το κόστος) που έχει υπολογίσει μια μελέτη για την επίπτωση μιας οικονομικής δραστηριότητας σε συγκεκριμένη περιοχή μπορεί να εφαρμοστεί για τον υπολογισμό της επίπτωσης της ίδιας δραστηριότητας σε μια διαφορετική περιοχή (είτε στο ίδιο κράτος είτε σε διαφορετικό). Η μέθοδος μεταβίβασης οφέλους προσφέρει ένα χρήσιμο τρόπο απάλειψης των πρακτικών προβλημάτων που συνδέονται με την οικονομική αξιολόγηση, καθώς ελάχιστες έρευνες αποτίμησης περιβαλλοντικών ζημιών και απωλειών ευημερίας έχουν διεξαχθεί στον τομέα των αποβλήτων. Συνεπώς δίνεται στους αναλυτές μια ευκαιρία επέκτασης των οικονομικών εκτιμήσεων όσον αφορά τις εξωτερικότητες των χώρων διάθεσης ΑΣΑ.
51
8.6.11 ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΧΡΟΝΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΕΞΟΦΛΗΣΗ Ως προεξόφληση αναφέρεται η τοποθέτηση χαμηλότερων αριθμητικών αξιών στο παρόν στις αξίες του μέλλοντος (ExternE, 1995). Οι άνθρωποι δίνουν μεγαλύτερη αξία στο παρόν από όσο στο μέλλον, γεγονός που οφείλεται σε δύο λόγους. Πρώτον, στη χρονική προτίμηση (πχ προτιμούν να έχουν πολλά χρήματα σήμερα παρά σε 10 χρόνια) και, δεύτερον, στην παραγωγικότητα των επενδύσεων κεφαλαίου (δηλαδή η επένδυση κεφαλαίου σε κάποια δραστηριότητα σήμερα, πιθανότατα θα παράγει κέρδη στο μέλλον). Στην παραπάνω παρατήρηση έγκειται η σπουδαιότητα της προεξόφλησης, δηλαδή η ενσωμάτωση των αξιών του κόστους και του οφέλους του μέλλοντος στην παρούσα αξία τους. Ο ορισμός της προεξόφλησης συνεπάγεται ότι όσο πιο μακροπρόθεσμα πρόκειται να εμφανιστούν οι αρνητικές και θετικές συνέπειες μιας δραστηριότητας, τόσο πιο μικρή θα είναι η αξία τους σήμερα. Αυτό σημαίνει ότι όσο μεγαλύτερο είναι το προεξοφλητικό επιτόκιο των μέλλουσων συνεπειών, τόσο μεγαλύτερη είναι η πτώση της πραγματικής αξίας τους στο παρόν. Η προεξόφληση των θετικών και αρνητικών επιπτώσεων των οικονομικών δραστηριοτήτων αποτελεί καθοριστική διαδικασία για την ΑΚΟ, αλλά και για καθεμιά από τις μεθόδους αποτίμησης περιβαλλοντικών εξωτερικοτήτων, καθώς και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει η ανάγκη προεξόφλησης. Η προεξόφληση δημιουργεί προβλήματα στην αποτίμηση των εξωτερικοτήτων του περιβάλλοντος, γενικά, και των ΧΥΤΑ συγκεκριμένα. Η ρύπανση από τα στραγγίσματα εμφανίζεται πολλά χρόνια μετά την ταφή των αποβλήτων. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα η σημερινή υποκειμενική αξία της ρύπανσης να τιμολογείται χαμηλότερα ανάλογα με τη διάρκεια της λανθάνουσας περιόδου εμφάνισης των επιπτώσεων. Με άλλα λόγια, όσο περισσότερο μακροπρόθεσμα εμφανίζονται οι επιπτώσεις της ρύπανσης (κόστος ή όφελος), τόσο χαμηλότερη θα είναι η υποκειμενική τους αξία σήμερα. Αυτό σε μια ανάλυση κόστους-οφέλους για την τοποθέτηση ενός ΧΥΤΑ θα έχει ως αποτέλεσμα να μη συνυπολογιστεί το κόστος ρύπανσης των υπόγειων υδροφορέων αν υπάρχουν πιο άμεσες συνέπειες. Η προεξόφληση προκαλεί επίσης αμφιβολίες ως προς τη διαφύλαξη των συμφερόντων των μέλλουσων γενεών. Δημιουργείται, δηλαδή, το ερώτημα αν είναι δίκαιο η σημερινή γενιά να απολαμβάνει πρώτα τα θετικά αποτελέσματα μιας δράσης ή ενός έργου και να αντιμετωπίζει αργότερα τα αρνητικά, σε βάρος των επόμενων γενεών. Αν η προτίμηση αυτή οφείλεται σε αδυναμία συνειδητοποίησης των επιπτώσεων στο μέλλον ή στην ανάγκη ατομικής ικανοποίησης, τότε η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα είναι ότι η προεξόφληση δεν είναι δίκαιη και δεν είναι σωστό να χρησιμοποιείται στην οικονομική αξιολόγηση και στις ΑΚΟ. Αν, όμως, ο λόγος είναι η ανησυχία ότι στο μέλλον θα γίνεται μεγαλύτερη κατανάλωση πόρων και προϊόντων, γεγονός που θα επιφέρει ελάττωση της οριακής χρησιμότητάς τους, τότε η ανάγκη προεξόφλησης δικαιολογείται. Πιθανές λύσεις που υπάρχουν για το πρόβλημα της διαφύλαξης των συμφερόντων των μέλλουσων γενεών είναι η καθιέρωση πολύ χαμηλών ή μηδενικών προεξοφλητικών επιτοκίων ή η εφαρμογή σταθμικών συντελεστών στις τιμές κόστους και οφέλους που αντιστοιχούν στις μέλλουσες γενιές. Ωστόσο, αυτές οι λύσεις, εκτός από μη πρακτικές, είναι, επίσης, αντικείμενο πολλών φιλοσοφικών, ηθικών, οικονομικών και πρακτικών προβλημάτων. Η προεξόφληση συνεχίζει να είναι ένα ζήτημα για το οποίο έχουν γίνει εκτενείς συζητήσεις, καθώς η επιλογή προεξοφλητικού επιτοκίου είναι καθοριστική για το αποτέλεσμα μιας ΑΚΟ ή μιας μελέτης οικονομικής αποτίμησης.

  1. ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Πρόκειται για μια ευαίσθητη οικολογικά περιοχή η οποία διασχίζεται από ρέμα το οποίο με την πρώτη ραγδαία βροχόπτωση ακόμη και μικρής διάρκειας μεταφέρει σημαντική ποσότητα νερού και φερτά υλικά στη θάλασσα του Ευβοϊκού. Κάτι τέτοιο κατεγράφη κατά την τελευταία μας επίσκεψη (16/06/2018) στην περιοχή έρευνας. Συγκεκριμένα η ραγδαία πρωϊνή βροχόπτωση διάρκειας ημίωρου άφησε ίχνη αξιοπρόσεκτης παροχής σε χαρακτηριστικές διατομές του ρέματος και προκάλεσε αυλακωτή διάβρωση σε επικλινείς θέσεις της περιοχής.
52
Εντός της περιοχής έρευνας αλλά και περιμετρικά υπάρχουν εκτεταμένες επιφάνειες παραγωγής φερτών υλικών οι οποίες με συμβάντα βροχής ισχυρής ραγδαιότητας και μεγάλης διάρκειας, θα δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα στην κατάντη περιοχή λόγω της συγκέντρωσης μεγάλων ποσοτήτων νερού και φερτών υλικών ποικίλης προέλευσης και μορφής. Τα προβλήματα θα προκύψουν από ενδεχόμενες αποφράξεις χαρακτηριστικών διατομών οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν εν είδει φραγμάτων τα οποία μετά από μεγάλη πίεση θα εκτονωθούν και πιθανόν να προκαλέσουν πλημμυρικά φαινόμενα στον οικισμό Σέσι. Επίσης μεγάλες ποσότητες γαιομαζών έχουν αποτεθεί στο κατώτερο μέρος της περιοχής έρευνας και ως ασύνδετα υλικά με ισχυρές κλίσεις μετακινούνται σταδιακά και εγκυμονούν μεγάλο κίνδυνο για την υποκείμενη περιοχή. Η έκταση των 170 στρεμμάτων μαζί με τις διαμορφώσεις και εκχερσώσεις για δρόμους προστασίας και προσπέλασης που καταλαμβάνει ο ΧΥΤΑ, και επιπλέον, μαζί με τους βοηθητικούς χώρους οι οποίοι δεν έχουν την ικανότητα αποθήκευσης νερού κατακρημνισμάτων, αποτελούν μια αδιαπέρατη επιφάνεια συγκράτησης νερού, η οποία λειτουργεί σαν δεξαμενή συγκέντρωσης ομβρίων υδάτων, που σε περίπτωση αστοχίας τα αποτελέσματα θα είναι τραγικά. Οι εκσκαφές ορυγμάτων και πρανών κατά την περίοδο διαμόρφωσης του χώρου για την εγκατάσταση του ΧΥΤΑ έχουν επιφέρει σημαντικές διαταραχές στην ισορροπία των εδαφολογικών σχηματισμών, με την εκδήλωση θραύσεων και ολισθήσεων. Οι χρήσεις γης αναμένεται να επηρεαστούν αρνητικά, είτε πρόκειται για αγροτικές καλλιέργειες είτε πρόκειται για εκτάσεις κατάλληλες για οικιστική χρήση. Τα διάφορα στραγγίσμτα αναμένεται να επηρεάσουν δυσμενώς τα εδάφη και τους υπόγειους υδροφορείς της περιοχής. Λόγω της ευαισθησίας των εδαφών της περιοχής (μικρό βάθος, μεγάλες κλίσεις, γυμνές βλάστησης θέσεις) αναμένεται διατάραξη της ισορροπίας των εδαφολογικών σχηματισμών και αρνητικές επιπτώσεις χωρίς δυστυχώς τη δυνατότητα αποκατάστασής τους. Το ρέμα Σέσι Γραμματικού είναι αυτοτελής χείμαρρος του υδρογραφικού δικτύου της Β.Α. Αττικής. Η χειμαρρική του ζημιογόνα δράση μεταφέρεται στην αναπτυσσόμενη τουριστικά περιοχή Σέσι Γραμματικού του Δήμου Μαραθώνα. Η έκταση της λεκάνης απορροής του ρέματος είναι 1840 στρέμματα, η περίμετρός της 5,9 χλμ., με σχήμα επίμηκες και μέγιστο υψόμετρο 480 μ.. Πρόκειται για λεκάνη των λοφωδών περιοχών με σχετικά έντονες κλίσεις. Η κεντρική κοίτη του χειμάρρου έχει μήκος 3,42 χλμ. και η κλίση της ανέρχεται σε 11,7%. Οι χείμαρροι των ορεινών περιοχών με τα παραπάνω χαρακτηριστικά (έντονες κλίσεις λεκάνης απορροής και κοίτης) σε συνδυασμό με την έντονη ραγδαιότητα των βροχών της περιοχής ( 56 χιλιοστά/ ώρα) δημιουργούν έντονο δυναμικό πλημμυρογέννεσης. Στη γειτονική και ευρύτερη περιοχή λειτουργούν περισσότερα από 30 σημεία υδροληψίας. Η ύπαρξή τους είναι αποτέλεσμα της υδροπερατότητας των σχιστολίθων και των μαρμάρων που συγκροτούν τους γεωλογικούς – πετρολογικούς σχηματισμούς της περιοχής. Με τη λειτουργία του ΧΥΤΥ και την πιθανή μεταφορά των ρύπων στο υπέδαφος και στα υπόγεια υδροφόρα στρώματα από οποιαδήποτε αιτία, θα έχει πολύ δυσάρεστες συνέπειες για την περιοχή. Το τοπίο της περιοχής χαρακτηρίζεται ως αγροδασικό. Η τρωτότητά του χαρακτηρίζεται ως υψηλή. Η άμεση οπτική επαφή με τον οικισμό του Βαρνάβα, καθιστά την περιοχή ένα ευαίσθητο οπτικά οικοσύστημα το οποίο γίνεται αντιληπτό από αρκετά χιλιόμετρα μακριά, λόγω της μεγάλης αντίθεσης που δημιουργείται με τη γύρω περιοχή. Η διαχείριση και προστασία των ρεμάτων περιλαμβάνονται στην οδηγία πλαίσιο για τη διαχείριση των υδάτων 2000/60/ΕΚ. Ο καθαρισμός των οριογραμμών του ρέματος αποτελεί προϋπόθεση για την έκδοση των πράξεων χωροθέτησης και έγκρισης περιβαλλοντικών όρων του έργου ή δραστηριότητας που βρίσκεται πλησίον του ρέματος. Τα ρέματα προστατεύονται καθ’ όλη τους την έκταση και ανεξάρτητα από τις διαστάσεις τους, ώστε να διατηρείται η φυσική τους κατάσταση και να διασφαλίζεται η επιτελούμενη από αυτά λειτουργία της απορροής των υδάτων. Το κράτος υποχρεούται να διατηρεί τα πάσης φύσεως υδατορέματα στη φυσική τους κατάσταση, προκειμένου να διασφαλίζεται η λειτουργία τους ως οικοσυστήματα. Η εγκατάσταση του ΧΥΤΑ αποτελεί επέμβαση μεγάλης κλίμακας η οποία ξεπερνάει τη φέρουσα ικανότητα της ευρύτερης περιοχής. Τα σημαντικότερα προβλήματα είναι η καταστροφή του φυσικού δασικού οικοσυστήματος, οι εκσκαφές και οι μετακινήσεις γαιών μεγάλης κλίμακας, οι δραστικές αλλαγές του φυσικού
53
ανάγλυφου, η κατάληψη της κεντρικής κοίτης του άνω ρου του χειμάρρου και η αλλαγή των υδρολογικών προτύπων της περιοχής. Το μειονέκτημα του ΧΥΤΑ είναι η απαίτηση μεγάλης έκτασης, οι κάθε είδους οχλήσεις των κατοίκων, η έκλυση αερίων του θερμοκηπίου και η μεγάλη περίοδος ματαφροντίδας. Σοβαρή απειλή γα τους υδροφόρους ορίζοντες της περιοχής αλλά και του Ευβοϊκού αποτελούν τα στραγγίσματα του ΧΥΤΑ. Η λειτουργία του ΧΥΤΑ αναμένεται να επιφέρει πτώση τιμών ακινήτων, μείωση του αριθμού επισκεπτών, μείωση των εσόδων των επιχειρήσεων φιλοξενίας- εστίασης, έλλειψη δυνατότητας ανάπτυξης δραστηριοτήτων ήπιου τουρισμού, δραστική αισθητική υποβάθμιση του τοπίου, μείωση αλιευτικών δραστηριοτήτων- θαλάσσιων σπορ, κολύμβησης, και τέλος οικονομική επιβάρυνση των κατοίκων για την αποφυγή οχλήσεων. Όλα αυτά αποτελούν κριτήρια αποκλεισμού της περιοχής από ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ με βάση την αρχή της πρόληψης και προφύλαξης η οποία θα πρέπει να πρυτανεύει σε τέτοιες περιπτώσεις. Σε μια τέτοια περίπτωση θα πρέπει να συζητήσουμε για τη μετατροπή του συγκεκριμένου χώρου, σε χώρο ιστορίας και πολιτισμού με μεγάλη αναλογία πρασίνου, προστατευτικού, αισθητικού, οικολογικού και πολυλειτουργικού εν γένει χαρακτήρα, με ιδιαίτερο συμβολισμό.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Δάλας Ν., Ζάγκας Θ. (2007). Οικολογικά προβλήματα στην αποκατάσταση των διαταραγμένων περιοχών στα λιγνιτορυχεία Πτολεμαΐδας – Αμύνταιου. 13ο Πανελλήνιο Δασολογικό Συνέδριο “Ανάπτυξη Ορεινών Περιοχών – Προστασία Φυσικού περιβάλλοντος”. Καστοριά. τόμ.1 σ.239-245.

  1. Ζάγκας Θ. (2003). Η συμβολή της έρευνας των φυσικών οικοσυστημάτων στην υλοποίηση προγραμμάτων αναδάσωσης. Πρακτικά Επιστημονικής Ημερίδας: Επιλογή φυτικών ειδών για δασώσεις, αναδασώσεις και βελτιώσεις αστικού και φυσικού τοπίου. σ.39-54.
  2. Ζάγκας Θ, Καραμανώλης Δ, Ράπτης Δ, Μανώλης Ε, Ζάγκας Δ, Μησιάκας Μ, Δαμάσκος Χ, Μιαούλης Μ, Ζάγκας Θ (2009). Σχεδιασμός μέτρων και δράσεων για την προστασία και ανάδειξη του δάσους Θινών Βαρθολομιού. 14ο Πανελλήνιο Δασολογικό Συνέδριο με τίτλο “Οικολογική και Κοινωνικοοικονομική Αποκατάσταση Πυρόπληκτων Περιοχών-Προστασία Φυσικού Περιβάλλοντος”. Πάτρα. DIRECTION ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ Α.Ε. σ.987-996.
  3. Θανάσης Γ., Ζάγκας Θ. (2003). Έρευνα της δυνατότητας αποκατάστασης καμένων εκτάσεων με σπορά και φύτευση δασοπονικών ειδών στην περιοχή του Δυτικού Ολύμπου. 11ο Πανελλήνιο Δασολογικό Συνέδριο. Αρχαία Ολύμπία. σ.549-557.
  4. Κωτούλας Δ., 1973: Το χειμαρρικόν πρόβλημα της Ελλάδος, σελ 7-9. Θεσσαλονίκη
  5. Κωτούλας Δ., 2001: Ορεινή υδρονομική Τόμος Ι. Τα ρέοντα ύδατα. Τμήμα εκδόσεων Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη.
  6. Μαργαρόπουλος Π., 1963: Η υδατική διάβρωσις και το χειμαρρικόν φαινόμενον, Αθήνα.
  7. Μιμίκου Μ.Α., 1994: Τεχνολογία υδατικών πόρων, εκδόσεις Παπασωτηρίου.
  8. Μουλόπουλος Χρ., 1968: Ορεινή υδρονομική. Θεσσαλονίκη.
  9. Ντάφης Σ., 1986: Δασική οικολογία, εκδόσεις Γιαχούδη. Θεσσαλονίκη.
  10. Παναγιωτακόπουλος Δ. (2002), “Βιώσιμη διαχείριση αστικών στερεών αποβλήτων”, Θεσσαλονίκη, εκδόσεις Ζυγός
  11. Παυλίδης Θ., 1990: Βροχοπτώσεις και πλημμυρογένεση στους σπουδαιότερους τύπους λεκανών απορροής της Ελλάδος. Διδακτορική διατριβή ΑΠΘ. Θεσσαλονίκη.
  12. Στεφανίδης Π., 2010: Ορεινή υδρονομική Ι, μέρος πρώτο πανεπιστημιακές παραδόσεις, τμήμα εκδόσεων Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη. 14. Στάθης Δ., 2004: Ακραία γεγονότα βροχής και πλημμυρογένεση στην Ελλάδα. Θεσσαλονίκη.
  13. Τσακίρης, Γ. 1995: Υδατικοί Πόροι: Ι. Τεχνική Υδρολογία. Αθήνα.
  14. Φαλτάκα, Π. (2007). Οικονομική Αξιολόγηση Περιβαλλοντικών Εσωτερικοτήτων από την Χωροθέτηση και Λειτουργία Χώρων Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων – ΧΥΤΑ. Διπλωματική Εργασία, Πανεπιστήμιο Αιγαίου Σχολή Περιβάλλοντος, Τμήμα Περιβάλλοντος.
  15. Χαραλάμπους Α., Χριστοδούλου Π., Ζάγκας Θ. (2009). Τεχνητή αναγέννηση τραχείας πεύκης μετά από πυρκαγιά στο όρος Σαϊττά Τροόδους. 14ο Πανελλήνιο Δασολογικό Συνέδριο με τίτλο “Οικολογική και Κοινωνικοοικονομική Αποκατάσταση Πυρόπληκτων Περιοχών-Προστασία Φυσικού Περιβάλλοντος”. Πάτρα. DIRECTION ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ Α.Ε. σ.463-474.
  16. Χριστοδούλου Π., Χαραλάμπους Α., Ζάγκας Θ. (2009). Φυσική αναγέννηση τραχείας πεύκης μετά από πυρκαγιά στο όρος Σαϊττά Τροόδους. 14ο Πανελλήνιο Δασολογικό Συνέδριο με τίτλο “Οικολογική και Κοινωνικοοικονομική Αποκατάσταση
    54
    Πυρόπληκτων Περιοχών-Προστασία Φυσικού Περιβάλλοντος”. Πάτρα. DIRECTION ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ Α.Ε. σ.475-484.
  17. ExternE (2005), “ExternE Externalities of Energy: Methodology 2005 Update” (Peter Bickel and Rainer Friedrich eds), European Commission, Directorate-General for Research, Luxembourg
  18. Tzipi E., Ofira A., Mordechai S. (2006), “Valuation of externalities of selected waste management alternatives: A comparative review and analysis” – Resources, Conservation and Recycling, v. 46, Issue 4, 335 – 364
  19. Barrett, L., 2008: Soils and vegetation.
  20. Barfield B.J., Haan C.T., Hayes J.C 1994: Design hydrology and sedimentology for small catchments. Academic press. San Diego CA. ISBN 0-12-312340-2.
  21. Calvo A., 2003: runoff generation, sediment movement and soil water behaviour on calcareous (limestone) slopes of some mediteranean environments of southeastern Spain.
  22. Carling P., Beven K., 1989: Floods: Hydrological, sedimentological and Geomorphological Implications. John Willey ans Sons. Chichester, UK.
  23. Cerda A., Lavee H., Romero Diaz A., Hooke J., Montarella L., 2010: Soil erosion and degradation in mediterranean type ecosystems.
  24. Chang M., 2012: Forrest hydrology: an introduction to forrests and water, third edition.
  25. Chow V.T., 1964 : Handbook of applied hydrology. Mc-Graw-Hill, New York
  26. COWI (2000a), “A Study on Economic Valuation of Environment Externalities from Landfill Disposal and Incineration of Waste”, European Commission (EC), DG Environment, Final Main Report
  27. COWI (2000b), “A Study on Economic Valuation of Environment Externalities from Landfill Disposal and Incineration of Waste”, European Commission (EC), DG Environment, Final Appendix Report
  28. Dent C. G., Scott P. and Baldwin G. (1986), “A study of landfill gas composition at three UK domestic waste disposal sites” – Energy from Landfill Gas, (J. R. Emberton and R. F. Emberton, eds), Solihull, UK, 130–149
  29. Duran V.H 2007: Soil-erosion and runoff prevention by plant covers. A review IFAPA Centro Camino de Purchil, Apdo. 2027, 18080-Granada, Spain 2 USDA-National Soil Erosion Research Laboratory, 275 S. Russell Street, West Lafayette, IN 47907-2077, USA. International Conference on River Regime. Wiley, New York (Chichester, UK), pp. 411-422.
  30. El-Fadel M., Findikakis N. A. and Leckie O. J. (1997), “Environmental Impacts of Solid Waste Landfilling” – Journal of Environmental Management v. 50, 1-25.
  31. ECON Senter for økonomisk analyse (1995), “Environmental costs of different types of waste (Miljøkostnader knyttet til ulike typer avfall)”, Final Report (only available in Norwegian)
  32. Ganatsas P, Zagas T, Tsakaldimi M, Tsitsoni T (2004). Postfire revegetation dynamics in a Mediterranean type ecosystem in Sithonia, northern Greece: ten years after the fire. επιμ. Arianoutsou M. 10th MEDECOS Conference. Rhodos, Greece. Rotterdam. Millpress.
  33. Gonzalez-Hidalgo J.C., De Luis M., Ravento´s J., Cortina J., Sa´nchez J.R., 2004: Hydrological response of Mediterranean gorse shrubland under extreme rainfall simulation event. Zeitschrift fur Geomorphologie 48, 293–304.
  34. Horton, R.E. 1932: Drainage Basin characteristics Am. Geoph. Union vol.13. Huggett R.J., 2007: Fundamentals of geomorphology, second edition. Routledge. New York.
  35. Hirshfeld S., Vesilind P.A. and Pas E. (1992) “Assessing the true costs of landfills” – Waste Management and Research, v. 10, Issue 6, 471–484
  36. Linsley R.K., Kohler M.A., Pauhlus J.L.H 1982: Hydrology for engineers 3rd edn McGraw Hill. New York.
  37. Morgan R.P.C 1995: Soil erosion and conservation.
  38. Mulder P. and McGarry D. 2010: Soil Erosion Indicators.
  39. Patton P.C and Baker V.R 1976: Morphometry and floods in small drainage basins subject to diverse hydrogeomorphic controls, Water resources research.
  40. Rogers M.C Kliengeman P.C 1971: The relationship of drainage net fluctuation and discharge.
  41. Thorne C. R., 1990: Effects of vegetation on riverbank erosion and stability.
  42. Tsitsoni T, Ganatsas P, Zagas T, Tsakaldimi M (2004). Dynamics of postfire regeneration of Pinus brutia Ten. in an artificial forest ecosystem of northern Greece. Plant Ecology. τόμ.171 σ.165-174.
  43. Van Dijk, P.M., Kwaad, F.J.P.M., 1996: Runoff generation and soil erosion in small agricultural catchments with loessderived soils. Hydrological Processes 10, 1049–1059.
  44. Vente de, J. & Poesen, J. 2005: Prediction Soil Erosion and Sediment Yield at the Basin Scale: Scale Issues and semiquantitative models. Earth-Science Reviews 71; 95–125. Amsterdam.
    55
  45. Young P. J. and Heasman L. A. (1985), “An assessment of the odor and toxicity of the trace components of landfill gas” – Landfill Gas, Proceedings of the 8th International Landfill Gas Symposium, GRCDA, San Antonio, Texas, 23
  46. Zagas T, Ganatsas P, Tsitsoni T, Tsakaldimi M (2004). Postfire regeneration of Pinus halepensis Mill. stands in Sithonia peninsula, northern Greece. Plant Ecology. τόμ.171 σ.91-99.
  47. Zagas T, Tsitsoni T, Ganatsas P, Tsakaldimi M, Skotidakis T (2008). Land Reclamation and Ecological Restoration in a mine area, A case study of north Greece opencast asbestos mine. 2nd International Conference on Ground Bio- and Eco- engineering – the use of vegetation to improve slope stability. Beijing, China.
  48. Zagas T, Tsitsoni T, Ganatsas P, Tsakaldimi M, Skotidakis T, Zagas D (2010). Land Reclamation and Ecological Restoration in a Mining Area. International Journal of Environmental Research. τόμ.4 αρ.4 σ.673-680.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*